اختلال نافرمانی مقابله ای ODD

تعریف اختلال

اختلال نافرمانی مقابله ای (ODD)

حتی برخورد با خوش رفتارترین کودکان می تواند گاهی اوقات دشوار و چالش برانگیز باشد. اما اگر کودک یا نوجوان شما خشم، تحریک پذیری، جر و بحث، نافرمانی یا کینه جویی و انتقام مکرر و مداوم نسبت به شما و دیگر مراجع قدرت داشته باشد، ممکن است مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای(Oppositional Defiant Disorder) باشد. به عنوان یک والد، نباید به تنهایی به مدیریت رفتار کودک مبتلا به ODD بپردازید. بلکه پیشنهاد می شود از متخصصین سلامت روان (روانشناس یا روانپزشک) کمک دریافت کنید. درمان ODD شامل روان درمانی، آموزش خانواده، آموزش مهارت هایی برای مدیریت رفتارها و احتمالا تجویز دارو برای درمان دیگر مسائل روانشناختی مرتبط می شود.

علایم

علایم اختلال نافرمانی مقابله ای

گاهی اوقات شناسایی تفاوت بین یک کودک مصمم و با اراده یا هیجانی و یک کودک مبتلا دشوار است. این طبیعی است که در برخی از مراحل تحول، کودک رفتار مقابله ای نشان دهد. نشانه ها و علایم عموماً در سال های پیش دبستانی شروع می شود. گاهی اوقات علایم اختلال نافرمانی مقابله ای دیرتر ظاهر می شود، اما تقریبا همیشه قبل از سال های نوجوانی بروز می کند. این رفتارها منجر به تخریب چشمگیر روابط با خانواده، فعالیت های اجتماعی، مدرسه یا کار می شود. راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر شده است، ملاک های تشخیص ODD را مطرح کرده است. این ملاک ها شامل موارد زیر می شود:

  • وجود حداقل چهار علامت از این طبقه ها: ۱. خلق خشمگین- تحریک پذیر ۲. رفتار جر و بحث- مقابله ای ۳. کینه توزی

خلق خشمگین- تحریک پذیر

  1. غالبا از کوره در می رود.
  2. غالبا زودرنج است یا به آسانی دلخور می شود.
  3. غالبا خشمگین است یا به آسانی دلخور می شود.

رفتار جرو بحث- مقابله ای

  1. غالبا با مراجع قدرت بحث می کند یا در مورد کودکان و نوجوانان با بزرگسالان بحث می کند.
  2. غالبا فعالانه مخالفت می کند یا از انجام درخواست های مراجع قدرت یا عمل به قواعد سر باز می زند.
  3. غالبا به طور عمدی دیگران را ناراحت می کند.
  4. غالبا برای اشتباه یا بدرفتاری خودش دیگران را سرزنش می کند.

کینه توزی

  1. حداقل دو بار در ۶ ماه گذشته کینه جویی یا تلافی جویی کرده است.
  • علایم  در تعامل با حداقل یک نفر غیر از خواهر و برادر فرد بروز می کند.
  • علایم تأثیر منفی روی کارکرد اجتماعی، تحصیلی، شغلی یا دیگر حوزه های مهم کارکردی دارد.
  • این علایم خود به خودی رخ می دهد و بخشی از سیر دیگر اختلالات روانی از قبیل اختلال مصرف مواد، افسردگی یا اختلال دوقطبی نیست.

چه زمانی برای درمان اختلال نافرمانی مقابله ای به متخصص رجوع کنیم؟

احتمالا کودکتان مشکلی در رفتار خود نمی بیند. در عوض، ممکن است معتقد باشد که از او انتظارات نامعقولی دارند. اما اگر کودکتان نشانه های رایج و علایم دارد که این رفتارها در مقایسه با همسالان بیشتر از حد معمول است، قرار ملاقاتی با دکتر تعیین کنید. اگر شما درباره رفتار کودکتان یا توانایی خودتان برای پرورش یک کودک دشوار نگرانی دارید، به جستجوی دریافت کمک از متخصص بپردازید (روانشناس یا متخصص رفتار کودکان).

دلایل

علت اختلال نافرمانی مقابله ای

علت اختلال نافرمانی مقابله ای به صورت دقیق شناخته نشده است. عوامل سهیم ممکن است ترکیبی از عوامل ارثی و محیطی باشد:

  • ژنتیک. سرشت یا خلق و خوی طبیعی یک کودک و احتمالاً تفاوت های عصب زیست شناختی در سلول های عصبی و عملکرد مغزی نقش بازی می کند.
  • محیط. وجود مشکلاتی در رابطه با فرزندپروری شامل فقدان نظارت، نظم و انضباط ناپایدار یا خشن یا سوء استفاده یا غفلت .

عوامل خطرساز

عوامل خطرساز در بروز اختلال نافرمانی مقابله ای

عوامل خطر احتمالی شامل موارد زیر می شود:

خلق و خو. کودکی که خلق و خویی دارد که شامل مشکل در تنظیم هیجانات از قبیل بیش از حد هیجانی بودن در واکنش به موقعیت ها یا مشکل در تحمل ناکامی دارد، می شود.

مسائل فرزندپروری. کودکی که سوء استفاده یا غفلت، نظم و انضباط خشن یا ناپایدار یا فقدان نظارت والدین را تجربه کرده است.

دیگر مسائل خانوادگی. کودکی که با والدین یا خانواده ناسازگار یا با والدی که مشکل روانی یا اختلال سوءمصرف مواد دارد، زندگی می کند.

عوارض

عوارض اختلال نافرمانی مقابله ای

کودکانی که ODD دارند ممکن است در خانه با خواهر و برادرها و والدین، در مدرسه با معلمان، در محل کار با ناظران و مراجع قدرت مشکل داشته باشند و ممکن است در دوست شدن و ایجاد روابط یا حفظ این روابط و دوستی ها مشکل داشته باشند. ممکن است منجر به مشکلات زیر شود:

  • عملکرد ضعیف در مدرسه و کار
  • رفتار ضد اجتماعی
  • مشکلات کنترل تکانه
  • اختلال مصرف مواد
  • خودکشی

همچنین بسیاری از کودکانی که ODD دارند، ممکن است اختلالات روانی دیگری از قبیل موارد زیر داشته باشند:

درمان اختلالات روانی دیگری که همراه با اختلال نافرمانی مقابله ای وجود دارد، ممکن است به بهبود علایم این اختلال کمک کند و اگر این مشکلات روانی به طور مناسب ارزیابی و درمان نشوند، ممکن است درمان ODD را دشوار کنند.

آماده سازی برای اولین مراجعه

شروع درمان اختلال نافرمانی مقابله ای

ممکن است کار خود را با ملاقات متخصص کودکان شروع کنید. بعد از ارزیابی اولیه، ممکن است دکتر شما را به یک متخصص سلامت روان (روانپزشک یا روانشناس) ارجاع دهد.

کارهایی که می توانید انجام دهید

 قبل از قرار ملاقات، فهرست زیر را آماده کنید:

  • علایم و نشانه هایی که کودکتان تجربه کرده است و مدت آنها.
  • اطلاعات کلیدی خانوادگی از قبیل عواملی که به آنها مظنونید که احتمالا در تغییرات رفتار کودکتان نقش دارند. این ها شامل هر استرس زایی که کودکتان یا اعضای خانواده اخیرا تجربه کرده اند، مخصوصا در رابطه با جدایی والدین یا طلاق یا تفاوت هایی در انتظارات و سبک های فرزندپروری می شود.
  • اطلاعات طبی کلیدی کودکتان که شامل دیگری بیماری های طبی و روانی که کودکتان با آن تشخیص داده شده است، می شود.
  • هر گونه دارو، ویتامین یا دیگر مکمکل هایی که کودکتان دریافت می کند به همراه دوز آنها.
  • سؤالاتی که می خواهید از دکتر بپرسید به گونه ای که بتوانید بیشترین منفعت را از ملاقات با دکتر ببرید.

درصورت امکان هر دو والد با کودک در زمان ملاقات با دکتر حضور داشته باشند. یا یکی از اعضای خانواده یا دوستان مورد اعتماد را همراه خود بیاورید. کسی که همراه شما می آید ممکن است چیزی را یادآوری کند که از قلم انداخته اید یا فراموش کرده اید. سؤالاتی که در اولین ملاقات می توانید از دکتر در مورد کودکتان بپرسید، شامل این موارد می شود:

  • به نظر شما چه چیزی منجر به علایم اختلال نافرمانی مقابله ای در کودکم شده است؟
  • آیا دلایل احتمالی دیگری وجود دارد؟
  • شما چگونه این اختلال را تشخیص می دهید؟
  • آیا نیاز است که کودکم متخصص دیگری را ملاقات کند؟

اگر کودکتان به یک متخصص بهداشت روان (روانپزشک یا روانشناس) رجوع کرده است، سؤالاتی که می توانید از او بپرسید شامل این موارد می شود:

  • آیا کودکم اختلال نافرمانی مقابله ای دارد؟
  • این اختلال موقتی است یا دایمی است؟
  • فکر می کنید که چه عواملی ممکن است در مشکل کودکم نقش داشته باشد؟
  • چه رویکردی را برای درمان ODD را پیشنهاد می کنید؟
  • آیا این احتمال وجود دارد که کودکم این شرایط را پشت سر بگذارد؟
  • آیا نیاز است که کودکم برای بررسی وجود هر گونه اختلال روانی، ارزیابی شود؟
  • آیا به دلیل این اختلال کودکم در معرض خطر هر گونه عوارض بلند مدت است؟
  • آیا شما ایجاد تغییراتی را در خانه یا مدرسه برای سرعت بخشیدن به روند بهبود کودکم پیشنهاد می کنید؟
  • آیا می توانم به معلم کودکم درباره تشخیصی که شما داده اید، چیزی بگویم؟
  • خودم و خانواده ام چه کمک دیگری می توانیم به کودکمان بکنیم؟
  • آیا شما خانواده درمانی را پیشنهاد می کنید؟

انتظاراتی که دکتر از شما دارد

 آماده باشید که به سؤالات دکتر پاسخ بدهید. این آمادگی باعث می شود که شما در زمان خود صرفه جویی کنید و وقت بیشتری برای موضوعاتی بگذارید که برای شما مهم هستند. دکتر ممکن است سؤالات زیر را از شما بپرسد:

  • چه نگرانی هایی در رابطه با رفتار فرزندتان دارید؟
  • چه زمانی برای اولین بار متوجه علایم اختلال نافرمانی مقابله ای در کودکتان شدید؟
  • آیا معلم یا دیگر مراقبین کودکتان رفتارهای مشابهی را در کودکتان گزارش کرده است؟
  • در طی شش ماه گذشته چند دفعه کودکتان کینه توز یا تلافی جو بوده است یا برای اشتباه ها یا بدرفتاری خودش دیگران را سرزنش کرده است؟
  • در طی شش ماه گذشته چند دفعه کودکتان به راحتی ناراحت شده است (زودرنج بوده است) یا عمداً دیگران را اذیت کرده است؟
  • در طی شش ماه گذشته چند دفعه کودکتان با بزرگسالان بحث کرده است یا درخواست بزرگسالان را رد کرده است و از آن سر باز زده است؟
  • در چه موقعیت هایی کودکتان این رفتارها را نشان می دهد؟
  • آیا موقعیت های خاصی وجود دارد که ظاهرا رفتار منفی یا مقابله ای را در کودکتان تحریک کرده است؟
  • چگونه رفتارهای آزاردهنده کودکتان را مدیریت کرده اید؟
  • نظم و انضباط شما برای کودکتان چگونه است؟
  • خانه و خانواده کودک را چطور توصیف می کنید؟
  • خانواده با چه استرس هایی روبرو شده است؟
  • آیا برای کودکتان تشخیص دیگری داده شده است، از قبیل بیماری روانی دیگری؟

آزمون و تشخیص

تشخیص اختلال نافرمانی مقابله ای

به منظور تعیین اینکه آیا کودکتان ODD دارد، ممکن است متخصص (روانپزشک یا روانشناس) یک ارزیابی جامع روانشناختی انجام دهد. این ارزیابی ممکن است شامل موارد زیر شود:

  • ارزیابی سلامت عمومی کودکتان
  • ارزیابی شدت و میزان تکرار رفتارهای کودکتان
  • ارزیابی رفتار کودکتان در چندین موقعیت یا رابطه
  • ارزیابی وجود دیگر مشکلات روانی، اختلالات یادگیری یا ارتباطی

مهمترین آزمون هایی که برای ارزیابی مسائل رفتاری و هیجانی در کودکان مورد استفاده قرار می گیرد، شامل این آزمون ها می شود:

  • چک لیست رفتاری کودک

مسائل روانی مرتبط

از آنجایی که اختلال نافرمانی مقابله ای همراه با دیگر مسائل رفتاری و روانی دیگر رخ می دهد، تمییز علایم آن از علایم دیگر اختلالات دیگر دشوار است. بسیار مهم است که هر گونه اختلال دیگری که همراه با اختلال نافرمانی مقابله وجود دارد تشخیص داده شود و درمان شود، چرا که آنها می توانند علایم ODD درمان نشده را بدتر کنند.

درمان

درمان اختلال نافرمانی مقابله ای

درمان اختلال نافرمانی مقابله ای عموماً شامل چندین نوع روان درمانی، آموزش والدین و دارو درمانی می شود. درمان اغلب چند ماه یا بیشتر طول می کشد.

  • روان درمانی
  • آموزش والدین
  • دارودرمانی. انواع مختلفی از داروها ممکن است در درمان کمک کننده باشد.

سبک زندگی و درمان خانگی

سبک زندگی و درمان خانگی در اختلال نافرمانی مقابله ای

در کنار دریافت کمک های حرفه ای برای درمان کودک مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای، گام های زیر را می توانید برای کاهش علایم این اختلال بردارید:

  • رفتارهای مثبت کودک را ببینید و تشویق کنید. تا حد ممکن دقیق باشید مثلاً بگویید: “دوست دارم امشب به من کمک کنی تا اسباب بازی های اتاقت را جمع کنیم” به جای اینکه بگویید: “منظم باش”.
  • نمونه رفتاری را که می خواهید کودکتان انجام بدهد، نشان بدهید.
  • پیگیر دردسر نباشید و از کشمکش های جدی اجتناب کنید. اگر شما اجازه بدهید، تقریبا هر چیزی می تواند به یک کشمکش جدی تبدیل شود.
  • محدودیت هایی معین کنید و بر تعیین عواقب منطقی پایدار و اجرای آن تأکید کنید.
  • یک روال مشخص کنید؛ با استفاده از یک برنامه روزانه پایدار برای کودکتان یک روال مشخص تعیین کنید. اگر از کودکتان برای مشخص کردن این روال کمک بخواهید، مفید خواهد بود.
  • زمان هایی را با هم بگذرانید؛ با استفاده از یک برنامه هفتگی همراه با کودکتان زمان هایی را صرف کنید.
  • با شریکتان همکاری کنید یا با هر کسی که در خانه با شما زندگی می کند تا برنامه های نظم و انضباطی مناسب و پایداری مشخص کنید. هماهنگی در برنامه ها و قوانین نظم و انضباط می تواند باعث اجرایی تر شدن برنامه ها شود و اثربخشی آن ها را افزایش دهد.

سازگاری و حمایت

سازگاری و حمایت در اختلال نافرمانی مقابله ای

والد یک کودک مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای بودن، کار ساده ای نیست. مشاوره گرفتن می تواند روزنه ای برای کاهش ناکامی ها و نگرانی های شما باشد. این کار منجر به نتایج بهتر برای کودکتان نیز می شود، زیرا برای برخورد کردن با مشکلات رفتاری آمادگی بیشتری دارید.

اطلاعات بیشتر

اطلاعات بیشتر درباره اختلال نافرمانی مقابله ای

  • به منظور کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با نحوه مدیریت رفتارهای مشکل ساز در اختلال نافرمانی مقابله ای، می توانید به کتاب های sos کمک برای والدین و sos کمک در مورد هیجانات ترجمه دکتر رضا رستمی و علی نیلوفری رجوع کنید.

پیشگیری

پیشگیری از اختلال نافرمانی مقابله ای

راه و روش خاصی برای جلوگیری از اختلال نافرمانی مقابله ای وجود ندارد. به هر حال، فرزندپروری مثبت و مداخله زودهنگام (درمان زودهنگام) می تواند به بهبود رفتار کودک شما و پیشگیری از اینکه رفتارش بدتر شود، کمک کند. هر چقدر که اختلال نافرمانی مقابله ای زودتر مدیریت شود، نتایج بهتری خواهد داشت. درمان اختلال نافرمانی مقابله ای می تواند به بازیابی اعتماد به نفس کودکتان و بازسازی روابط مثبت بین شما و کودکتان کمک کند. روابط کودکتان با دیگر افراد بزرگسال مهم از قبیل معلمان، مراقبین و … در صورت دریافت درمان زودهنگام بهتر می شود و کودک از این بهبودی روابط نفع زیادی می برد.

خلاصه

اختلال نافرمانی مقابله ای

کلیدواژه: اختلال نافرمانی مقابله جویانه، نافرمانی شدید، لجبازی شدید، مخالفت شدید

متن: مشخصه اصلی اختلال نافرمانی مقابله ای، یک الگوی مکرر و پایدار خلق خشمیگن/ تحریک پذیر، رفتار جر و بحث/ مقابله ای یا تلافی جویانه است. رفتارهای مذکور باید در تعامل با افرادی غیر از خواهر و برادرها مشاهده شود. اختلال نافرمانی مقابله ای روی کارکرد اجتماعی، تحصیلی، شغلی یا دیگر حوزه های مهم اثر منفی می گذارد. درمان این اختلال شامل روان درمانی گروهی و فردی، آموزش والدین و دارودرمانی می شود.

کلینیک مربوطه

کادر درمانی مربوطه

دیگر اختلالات

فهرست