اوتیسم: راهکارهایی کاربردی برای والدین جهت آموزش و بهبود مهارت های اجتماعی

هر پدر و مادری می خواهد فرزندش دوستانی داشته باشد و در کنار آنها شاد باشد. اما، برای بسیاری از والدینی که کودک مبتلا به اوتیسم دارند، این آرزو دست نیافتنی به نظر می رسد. کودک مبتلا به اوتیسم در موقعیت های اجتماعی معمولا مضطرب است و چالش هایی را در برقراری ارتباط با دیگران دارد. سوال بیشتر والدینی که فرزند مبتلا به اوتیسم دارند این است که آیا راهی وجود دارد که بتوان مهارت های مورد نیاز اجتماعی را به آن ها آموزش داد؟ آیا می توان کاری کرد که کودک مبتلا به اوتیسم در روابط و تعاملات اجتماعی احساس مثبت تری داشته باشد و جنبه منفی و اضطراب برانگیز آن برایش کم شود؟

خوشبختانه، راهکارهایی وجود دارند که در سراسر دنیا عملکردشان اثبات شده است. نکته مثبت این راهکارها که در این نوشته به آن ها خواهیم پرداخت، این است که می توانید آن ها را در برنامه روزانه فرزندتان بگنجانید و هر روز با او تمرین کنید.

مزیت دیگر این راهکارها این است که می توان هم در سطح ابتدایی و برای کودکان کم سن و سال استفاده کرد و هم در مورد کودکان بزرگتر و نوجوانان قابلیت اجرا دارد. در کودکان کم سن و سال تر می توان بر مهارت های اجتماعی ساده و مستقیم تمرکز کرد و با بزرگ شدن کودک زمانی که در ارتباطات ساده و پایه ای مهارت پیدا می کند، می توان راهکارها را برای آموزش مهارت های اجتماعی پیچیده و غیرمستقیم مانند زبان بدن به کار برد.

راهکار اول: روابط اجتماعی را شبیه سازی کنید و برای فرزندتان توضیح دهید.

کودکان معمولا بسیاری از کارها و رفتارها را با نگاه کردن و تقلید کردن از افراد اطرافشان، به ویژه پدر و مادر، یاد می گیرند. پدر و مادر اولین و در دسترس ترین منبع برای فرزندان جهت یادگیری مهارت های اجتماعی هستند. بنابراین، تلاش کنید تا جایی که ممکن است مدل مناسبی از رفتارهای اجتماعی برای فرزندتان باشید.

شبیه سازی در یادگیری مهارت های اجتماعی برای تمامی کودکان مهم است. اما کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است رفتارهای اجتماعی را که مشاهده می کنند بدون توضیحات شفاهی و تکمیلی متوجه نشوند. به همین دلیل باید زمان بگذارید و آنچه را که در روابط اجتماعی مختلف روی می دهد،  برای فرزندتان توضیح دهید. ممکن است همیشه فرصت این پیش نیاید که درست بعد از هر تعامل اجتماعی، آنچه را که اتفاق افتاده است برای فزرندتان توضیح دهید. ولی هر زمان که امکان آن وجود داشت با فرزندتان بحث کنید و آن چه را که همان جا اتفاق افتاده است، برایش توضیح دهید و رفتارهای اجتماعی را که ممکن است برایش گنگ باشد (مانند حالات چهره، تن صدا و زبان بدن)، برایش روشن کنید.

زمانی که فرزندتان از شما می پرسد که چرا به صورت خاصی رفتار کردید، منطق پشت اعمالتان را برایش توضیح دهید و از او بخواهید سوالاتش را از شما بپرسد. هرگز سوالاتش را بی پاسخ نگذارید یا پاسخ های مبهم و کلی به او ندهید. اگر والدین نمونه ای سازنده و همدلانه از رفتارهای اجتماعی به فرزندشان ارائه دهند و موقعیت های اجتماعی را به صورت مرحله به مرحله توضیح دهند، کودکان راحت تر می توانند وارد اجتماع شوند و تعاملات را با دیگران شروع کنند. برای کودکان مبتلا به اوتسیم، توضیح دادن بسیار مهم و حیاتی است، زیرا آن ها اغلب برخی از نکات ظریف مانند تن صدا، زبان بدن و حالات چهره را بدون توضیحات تکمیلی متوجه نمی شوند.

راهکار دوم: انواع مختلف موقعیت های اجتماعی را مرحله به مرحله و با جزئیات برای فرزند خود توضیح دهید.

پیش از تجربه مستقیم روابط اجتماعی، می توانید داستان هایی را روی کاغذ بنویسید تا بتوانید آن ها را به همراه فرزند خود بررسی کنید. با این روش دیگر لازم نیست برای یک موقعیت واقعی در زندگی روزمره منتظر باشید و می توانید قبل از ورود به مناسبات اجتماعی آن ها را با هم تمرین کنید و فرزندتان را برای آینده آماده کنید. همانند راهکار اول، اینجا نیز توضیحات شفاهی و تکمیلی از ضروریات است.

به هنگام بررسی موقعیت های اجتماعی که احتمالا فرزندتان با آن ها روبرو می شود، چندین گزینه برای جواب دادن برای فرزندتان ارائه دهید تا بتواند از بین آن ها انتخاب کند. برای توصیف موقعیت ها و روابط اجتماعی می توانید از انیمیشن ها، فیلم ها یا حتی کتاب هایی که فرزندتان با آن ها آشناست، استفاده کنید. با این روش می توانید در درک روابط اجتماعی به فرزندتان کمک کنید. این راهکار در برنامه های روزانه بسیاری از خانواده ها با فرزند مبتلا به اوتیسم پیاده سازی و اجرا شده است و نتایج مثبت خود را آشکار کرده است.

راهکار سوم: از نقش بازی کردن (رول پلی) استفاده کنید.

اگر فرزند شما در روابط خاصی با همسالانش مشکل دارد، آن موقعیت را با فرزندتان به صورت نمایشی بازی کنید و به او یاد دهید چگونه وارد این موقعیت شود. نقش ها را با هم عوض کنید. یک بار شما نقش فرد مقابل را بازی کنید و بار دیگر این نقش را به او بدهید و شما به جای خود او بازی کنید. به تفاوت رفتار هایی که هر کدام از شما در نقش آفرینی ایفا می کنید، اشاره کنید و پاسخ های مناسب اجتماعی را در او تقویت کنید.

بازی کردن نقش های اجتماعی به کودک شما کمک می کند تا مهارت هایی را که در موقعیت های فرضی با هم تمرین کرده اید، در موقعیت های واقعی به کار گیرند. در نقش آفرینی فرزند شما می تواند در محیطی امن تر مهارت هایش را با شما تمرین کند. با این روش، قبل از این که در موقعیتی واقعی با دیگران دچار مشکل شود فرصت خواهد داشت به واکنش ها و جواب هایش فکر کند و بهترین پاسخ اجتماعی را انتخاب کند.

راهکار چهارم: یک گروه از والدین کودکان مبتلا به اوتیسم را جهت حمایت و پشتیبانی پیدا کنید.

به عنوان والدین یک کودک مبتلا به اوتیسم، بسیاری از پیشرفت ها و نتایج فرزندتان به صبر شما، درکتان از کمبودهای مهارت های اجتماعی او و توانایی شما برای کار کردن بر روی این مهارت ها بستگی دارد. مسلما این کار آسان نیست. با کمک دیگر والدینی که کودکان مبتلا به اوتیسم دارند، روزهایی برای بازی برنامه ریزی کنید تا زمانی که کودکانتان با هم بازی می کنند، بتوانید با افرادی وقت بگذرانید که می توانید با آنها در مورد مشکلات و سختی هایی که دارید صحبت کنید. والدین می توانند به یکدیگر کمک کنند تا فرزندشان را بهتر درک کنند و به فرزند خود کمک کنند تا روابط اجتماعی را مدیریت کند. در این حالت هم کودک و هم والدین نتایج مثبت بیشتری به دست می آورند.

با پیدا کردن یک گروه حمایتی، می توانید درباره مزایا و معایب راهکارهای مختلف با دیگر والدین بحث کنید و بهترین ها را با توجه به شرایط خود و فرزندتان انتخاب کنید. با این روش، به آرامی و به تدریج اعتماد به نفس خود را برای کمک به فرزندتان برای غلبه بر موقعیت های مشکل زا بالا ببرید.

گروه های حمایتی ممکن است به صورت گروه های آنلاین یا حضوری باشند. گروه های آنلاین را با جستجو در موتورهای جستجو می توانید پیدا کنید.

سخن آخر: به فرزندتان باور داشته باشید.

باور داشته باشید که فرزند مبتلا به اوتیسم شما قابلیت یادگیری مهارت های اجتماعی را دارد. اگر به تغییر ایمان نداشته باشید، تلاش های شما برای آموزش مهارت های جدید نتیجه مثبتی نخواهد داشت. کسب مهارت و توانایی برای وارد شدن در روابط اجتماعی و بازی با دیگر همسالان از این جهت حائز اهمیت است که باعث بهبود مهارت های شناختی، عزت نفس، تنظیم هیجانات و انگیزه در کودک مبتلا به اوتیسم خواهد شد.