تاثیر بیوفیدبک و نوروفیدبک بر ارتقا عملکرد ورزشکاران

ارتقا عملکرد یا بازتوانی ورزشکاران یکی از اهداف علوم ورزشی است. عملکرد بهتر بازیکنان در زمین بازی به منظور دستیابی به درجه‌های بالا همیشه از نکات مورد توجه محققین علوم ورزشی بوده است. امروزه، یکی از مطالب مهم در زمینه ورزش قهرمانی، کم کردن یا از بین بردن اختلافات بسیار کوچک میان قهرمانان است. اختلافاتی که امروزه به تفاوت در قدرت و توانایی جسمانی افراد باز نمی‌گردد، بلکه اختلافاتی است در عملکرد مغزی افراد همچون اختلاف در سرعت عکس‌العمل، دریافت محرک و پردازش هرچه سریع‌تر آن، پیش بینی وقایع و سرعت پاسخ دهی به محرک ها و … است. یکی از زمینه های مهم تحت بررسی، شناسایی عملکرد مغز و ارتقا آن توسط تکنولوژی‌ ها و روش‌ های جدید،کم هزینه همراه با صرفه ‌جویی در زمان است. یکی از این تکنولوژی‌ ها ابزارهایی مانند نوروفیدبک و بیوفیدبک است.

کیفیت عملکرد ورزشی در ورزشکاران، ارتباط نزدیکی با ذهن و بدن دارد. دستیابی به عملکرد بهینه، حاصل تعامل مناسب ورزشکار با محیط و تسلط او بر وظایف ورزشی است. هر چه این تعامل بیشتر و صحیح ‌تر باشد، ورزشکار به موفقیت بیشتری دست پیدا می‌ کند. دستیابی به اوج عملکرد نیازمند داشتن عملکرد بهینه، کمترین توجه به محرک‌ های مضر و اضافی و داشتن توجه انتخابی است.

بیوفیدبک و نوروفیدبک پتانسیل ‌های فوق العاده ‌ای در ورزش و ارتقا عملکرد دارند به گونه ‌ای که به تمرین دادن بدن و مغز می ‌پردازند. با استفاده از این روش ها، می ‌توان عملکرد ورزشی را به طور ناهشیارانه بهبود بخشید و تغییرات فیزیولوژیکی برگرفته شده از شرایط استرس زا و تحت فشار بودن و همچنین تغییرات رفتاری را نیز ناهوشیارانه کنترل کرد

کنترل فاکتورهای فیزیولوژیکی نظیر تنش عضلانی یا تعداد تنفس در شرایط رقابتی و مسابقه می تواند در زمینه ‌های زیر به ورزشکار کمک کند:

  • دستیابی ورزشکار به حالت بهینه انگیختگی طی مسابقه
  • آرام سازی عضلانی و برگشت به حالت اولیه
  • توانبخشی پس از آسیب
  • کاهش اضطراب رقابتی
  • ارتقای الگوهای حرکتی و دستیابی به اوج عملکرد

نوروفیدبک نیز نوعی از بیوفیدبک است به گونه ای که بازخوردی از فعالیت مغز و فاکتورهای شناختی به ما می‌دهد و ما را قادر به تمرین به منظور کنترل فاکتورهای شناختی نظیر عملکرد اجرایی، توجه، حافظه و … می‌سازد. می توان با استفاده از نوروفیدبک، پس از مشاهده فعالیت مغزی در صورت وجود هر نوع کاستی، مغز را با هدف جبران کمبود مورد نظر تمرین داد. هم چنین به ورزشکار این اجازه را می‌ دهد تا به حد مطلوب و بهینه‌ عملکرد خود دستیابی پیدا کند.

مهارت‌ های ادراکی و شناختی مانند پیش ‌بینی و تصمیم‌ گیری از مهم‌ ترین عناصر برای دستیابی به اوج عملکرد در ورزش‌ های تیمی نظیر فوتبال است. در ورزش ‌های تیمی بازیکنان باید یک تصمیم سریع و دقیق در شرایطی پیچیده و متغیر داشته باشند، که این تصمیم بستگی به اطلاعات دریافت شده از توپ، موقعیت هم تیمی و یا بازیکن تیم مخالف توسط سیستم بینایی دارد و همچنین این تصمیم باید تحت شرایط استرس ‌زا و پر فشار و در مدت زمان کمی گرفته شود. در این شرایط بحرانی بازیکن باید توجه خود را تنها به اطلاعات دریافتی سوق دهد که در تصمیم‌گیری او اثرگذار خواهند بود و او را به سمت موفقیت سوق می‌دهد.

بازیکنان ورزش‌های تیمی مانند فوتبال، والیبال و … نیازمند مهارت ‌های پیش‌بینی هستند که آن ها را قادر به انتخاب پاسخ صحیح در مقابل کوچک ‌ترین اطلاعات یا بازخوردهای ناشی از محیط اطراف می‌ کند. بازیکنان این رشته ‌ها باید از ادراک، توجه، انتخاب پاسخ، تصمیم‌ گیری، سیستم بینایی، حافظه و عملکرد اجرایی خوبی برخوردار باشند.

تحقیقات در این زمینه از سال ۱۹۸۰ شکل گرفته و تا به امروز ادامه داشته است، به گونه‌ ای که علاوه بر شناخت عناصر مهم شناختی و عملکرد مغز منجر به تولید ابزار‌ها و تکنیک ‌هایی به منظور ارتقاء عملکرد مغز و کنترل فاکتور‌های فیزیولوژیکی شده‌ اند. تیم های موفق فوتبال جهان نظیر تیم آث میلان، تیم ملی ایتالیا و تیم چلسی تا به حال از این تکنولوژی استفاده کرده اند. هم چنین گروه آتیه درخشان ذهن برای ارتقا عملکرد تیم ملی شطرنج در سال ۱۳۸۸ و تیم ملی تیراندازی در سال ۱۳۸۹ از بیوفیدبک و نوروفیدبک بهره برده است.