پارسا پسری ۱۰ ساله (کلاس چهارم) به با نشانه های اختلال بیش فعالی نقص توجه به همراه مادرش به کلینیک روانشناسی آتیه مراجعه کردند.

شرح حال مراجع با اختلال بیش فعالی نقص توجه از زبان مادر ایشان

من یک پسر ۱۰ ساله (کلاس چهارمی) دارم. از وقتی که یادم می­ آید، همه از پسرم به عنوان یک بچه باهوش یاد می­ کردند. اما بعد از این که وارد مدرسه شد، خیلی چیزها عوض شد. باورم نمی­شد که کارهای ساده­ ای مثل تکلیف نوشتن و تمرکز کردن برای او سخت ­تر و زمانبرتر از بقیه باشد. از ظهر که به خانه می ­رسید باید کنارش می ­نشستم و گاهی تا دیر وقت بیدار بودیم. اوایل فکر می­ کردم چون همیشه بچۀ پرتحرکی بوده این مشکلات طبیعی است و بعد از مدتی رفع می­شود.

بعد از چند هفته معلم من را مدرسه خواست و گفت پارسا توی کلاس مرتب حرف می­زند و وقتی معلم درس می­دهد، حواسش به همه چیز هست جز درس. معلم گفت ناظم مدرسه نیز از او گلایه دارد که در حیاط می ­دود و نسبت به بچه ­های پیش دبستانی بی ­احتیاط رفتار می­ کند. آن جا به نظرم آمد که معلم پارسا آدم بی ­حوصله ­ای است که شیطنت­ های طبیعی یک کودک را بزرگ می­ کند.

شکایت­ های معلم تمامی نداشت، پارسا در انجام تکالیف کند بود و نمی ­توانست یک تکلیف را تمام کند چون به بهانه­ های مختلف از جایش بلند می ­شد؛ یا گرسنه و تشنه بود، یا حوصله ­اش سر می­ رفت، یا خوابش می­ آمد یا …. در دیکته ­ها نقطه­، سرکش­ ها و دندانۀ حروف را نمی­ گذاشت. سوالات را کامل نمی خواند، راه حل را کامل نمی­ نوشت یا به علامت ­ها دقت نمی ­کرد. دست خطش هم نوسان داشت، یک روز با حوصله می­ نوشت و خوش خط، در حالی که روز دیگر با عجله و بدخط. مشکلات به قدری به من فشار می آورد که گاهی شب ­ها با همسرم بحث می ­کردیم و از او می ­خواستم به برخی تکالیف پارسا رسیدگی کند ولی او معتقد بود پارسا مثل کودکی خودش است و هیچ مشکلی ندارد. گاهی هم از عصبانیت تنبیه های شدیدی برای پارسا در نظر می­ گرفتم.

این مشکلات تا کلاس چهارم ادامه داشت. پرتحرکی پارسا کمتر شد، ولی بی­ دقتی ­ها، بی­ نظمی­ ها و پرحرفی­ ها به آن اضافه شد. کم کم احساس کردم پارسا در مدرسه انگشت­ نما شده و حتی جایی که بی تقصیر است، همه مشکلات گردن پارسا می­ افتد. اعتماد به نفس پارسا پایین آمده بود و گاهی با رفتارهای غلط سعی می­ کرد جلب توجه کند. در مدرسه هم به دوستی با بچه ­هایی گرایش داشت که شیطنت زیاد و درس ضعیف داشتند.

تا این که معلم کلاس چهارم پسرم که بسیار صبور و آگاه بود، به من گفت احتمال می­ دهد که او اختلال بیش فعالی نقص توجه داشته باشد. معلم که متوجه نگرانی و ترس من شده بود، به من کلینیک روانشناسی آتیه را پیشنهاد کرد و گفت آن جا یک ارزیابی کامل از فرزندم انجام می ­شود و نتیجۀ دقیقی به من ارائه خواهد شد.

در کمیسیون تشخیص آتیه چه گذشت؟

در جلسۀ کمیسیون تشخیص آتیه مجموعه­ ای از نشانه­ ها در مورد مسائل توجهی، تحصیلی و رفتاری بررسی شد. در این جلسه من به جزئیاتی پی بردم که تا امروز به راحتی از کنار آن ­ها گذشته بودم. در این جلسه مسائل مربوط به پارسا از زمان بارداری تا امروز مورد توجه قرار گرفت و برای اطمینان از احتمالات مطرح شده، تست هوش و ارزیابی توجه و تمرکز انجام شد.

نمونۀ تست های ابتدای درمان

نام آزمون

مقیاس­های آزمون

نمره در مرحله اول

مشاهدات بالینی آزمونگر

تاریخ

آزمونگر

IVA ۲۴/۰۷/۹۵……..

مراجع حین آزمون حواسپرتی و بی قراری داشت. اما همکاری خوب بود.

در نهایت در این مراجع نقص توجه به همراه بیش فعالی و تکانشگری تایید می شود. طبق زیر مجموعه های تست مراجع پاسخ های نادرست و عجولانه زیادی داشته و به خوبی نتوانسته تمرکز کند.

کنترل پاسخ شنیداری۱۰۹
کنترل پاسخ دیداری۸۲
توجه شنیداری۷۸
توجه دیداری۳۷
تشخیصADHD( C )
Stanford Binnet ۲۵/۰۷/۹۵………..

مراجع هوش بهر نرمال و متوسط دارد. در زیر مجموعه های تست هوش، بخش های مربوط به حافظه فعال ضعف داردو این مسئله تاییدی بر نقص توجه است.

هوش بهر کلامی۱۰۰  (بین ۱۰۶-۹۴)
هوش بهر غیر کلامی۹۹ (بین ۱۰۵-۹۳)
هوش بهر کل۹۹ (بین ۱۰۳- ۹۵)

پس از آماده شدن جواب تست­ها، مسئول کمیسیون من را از نرمال بودن هوش فرزندم مطمئن کرد و تاکید کرد که اختلال نقص توجه- بیش فعالی در صورتی که به موقع درمان دریافت کند و من و همسرم رفتارها و انتظاراتمان را تعدیل کنیم، مشکل حادی در زندگی آیندۀ فرزندم ایجاد نخواهد کرد.

ورود به کلینیک یادگیری و شناخت آتیه

ورود ما به مسیر درمان در کلینیک یادگیری و شناخت آتیه با یک جلسۀ نوروفیدبک آزمایشی بود که در آن علاوه بر آشنایی ما با نوروفیدبک، خط پایۀ امواج مغزی مربوط به توجه نیز در پارسا اندازه گیری شد تا محدودۀ عملکرد آن­ ها با تست مربوط به بیش فعالی نقص توجه مقایسه شود. این خط پایه تایید دیگری برای نقص توجه فرزندم فراهم کرد.

ورود به درمان و اتمام درمان

مسیر درمان ما شامل، ۲۰ جلسه نوروفیدبک، ۲۰ جلسه کاردرمانی و کلاس­های فرزندپروری – ویژۀ والدین- بود. قبل از جلسۀ اول از پارسا یک نقشۀ مغزی گرفته شد تا علاوه بر اطمینان از نبود امواج صرعی، بر اساس آن پروتکل ­های درمانی مشخص شود.

از حدود جلسۀ ۶ ما و معلم شروع تغییرات را حس کردیم. پرحرفی­ ها و بی ­قراری ­های پارسا کاهش داشت، رفتارهای معقول ­تری از خودش نشان می ­داد و غلط­ های ناشی از بی­ دقتی هم کمتر شده بود. ولی این تغییرات هنوز تا ایده آل ما فاصله داشت. جلسۀ ۱۰ مدیر بخش بیان کرد که درمان تغییرات مثبتی ایجاد کرده و ما می ­توانیم درمان را ادامه بدهیم، هرچند نباید انتظار داشته باشیم که این مشکلات به صفر برسد.

در این زمان جلسات آموزش والدین برای ما برگزار شد. در این جلسات ما علاوه بر آشنایی با رفتارهای طبیعی در سن پارسا، با مسائل رفتاری ناشی از اختلال بیش فعالی نقص توجه نیز آشنا شدیم. روش درست تنبیه و تشویق، روش قانون­ گذاری و اجرای قانون در منزل، هماهنگی والدین، نحوۀ ارتباط موثر با فرزند و روش های برنامه ریزی برای استقلال کودک در درس ­ها نیز به ما آموزش داده شد.

هر چه به سمت جلسۀ ۲۰ می ­رفتیم، تغییرات پارسا چشمگیرتر می ­شد. بی قراری­ ها و شیطنت­ ها کاهش ویژه داشت، قبل از رفتار به کار خودش فکر می­ کرد و طولانی ­تر از قبل سر درس­ ها و تکالیفش می­ نشست. کمتر از قبل کارها و وسایلش را فراموش می ­کرد و این مسئله اعتماد به نفس پارسا را بالاتر برده بود. من و پدر پارسا هم تلاش می ­کردیم رفتار خودمان را با توجه به ویژگی­ های منحصر به فرد پارسا تنظیم کنیم. همزمانی این دو مسئله باعث شد تنش ­های منزل کم­ تر شود و ارتباط پارسا با ما بهتر شود. معلم مدرسه نیز بر اساس توصیه ­های مدیر کلینیک یادگیری و شناخت تغییراتی را در فضای کلاس ایجاد کرده بود تا پارسا کمتر دچار حواس پرتی و خستگی شود.

در آخر درمان ۵ جلسه درمان نگهدارنده برای تثبیت نتایج درمانی برگزار شد.

مقایسه تست اول و آخر درمان

نام آزمون

مقیاس­های آزمون

نمره در مرحله اول

نمره در مرحله دوم

تاریخ

آزمونگر

تاریخ

آزمونگر

IVAAverage Domain: 90 to 109۲۴/۰۸/۹۵…………….۳۰/۰۹/۹۵……………..
A-Response Control۱۰۹۱۱۵
V-Response Control۸۲۱۲۶
A-Attention۷۸۹۹
V-Attention۳۷۱۰۲
DiagnosisADHD( C )No ADHD

نمونه دستخط قبل از درمان، بعد از جلسه دهم و بعد از جلسه بیستم

قبل از شروع درماننمونه دستخط بعد از جلسه 10نمونه دستخط بعد از جلسه 20

نظر مدیر کلینیک یادگیری و شناخت آتیه

از ابتدای گزارش های مادر، بیشترین احتمال در مورد پارسا اختلال بیش فعالی نقص توجه (ADHD) بود، که گزارشات معلم به خوبی آن را تکمیل می کرد. اما جهت اطمینان با توجه به شباهت نشانه های بیش فعالی نقص توجه، اضطراب و خلق، در شروع کار با وجود تست توجه، خط پایه ای از امواج مغزی ثبت شد.

بسیاری از نشانه هایی که والدین تحت عنوان مسائل رفتاری مطرح می کردند، ناشی از نقص توجه پارسا یا بیش فعالی او بود. به عنوان مثال تکانشگری این کودکان باعث می شود آن ها وسط حرف دیگران بپرند و تکالیف را با عجله و بی دقت بنویسند، یا به عنوان مثال بازۀ تمرکز کوتاه آن ها عامل بلند شدن از سر تکالیف است. هرچند نباید از این مسئله غافل شد که بسته به واکنش های والدین و اطرافیان، برخی از این ویژگی ها در کودک به مرور با عادات رفتاری غلط ترکیب می شود.

پس در این مسیر علاوه بر کار روی کودک از طریق آموزش و تکنولوژی ها، حتما مدیریت رفتار و هیجان و اصول فرزندپروری باید به والدین آموزش داده شود تا بهترین نتیجه حاصل شود. در مسیر درمان پارسا، فاکتور مهم همکاری و همراهی معلم و مدرسه در مسیر درمان بود.