http://atiehclinic.com/نوروفیدبک-neurofeedback/

آیا نوروفیدبک، قلب‌های شکسته را درمان می‌کند؟

«دِسا» یک خواننده موسیقی رپ است. او در یکی از فستیوال‌های موسیقی رپ که ویژه تازه‌کارها بود، عاشق فردی شد که پس از تمام شدن رابطه عاطفی میانشان، برای سال‌ها نتوانست او را از یاد ببرد. حال نامساعد دسا بقدری او را اذیت می‌کرد که به دنبال یافتن منشاء عشق در مغز افتاد. او به پیشگامان علوم اعصاب پناه آورد تا یک قلب شکسته را درمان کنند.

دسا در بیان تجربه‌اش می‌گوید: «راه‌های زیادی را برای بیرون آمدن از این حال بد، امتحان کردم. از سپردن خاطراتم به زمان گرفته، تا الکل. اما هیچ کدام از این راه‌ها فایده‌ای نداشت.» دسا که در جستجوی درمانی برای قلب شکسته‌اش بود، با یک سخنرانی تِد (TED Talk) از دکتر هلن فیشر مواجه می‌شود. در این سخنرانی دکتر فیشر از پژوهش خود پیرامون منبع عشق در مغز سخن می‌گوید. فیشر با بررسی ۳۷ تن که در رابطه عاطفی عاشقانه‌ای به سر می‌بردند، جریان خون در مغزشان را با استفاده از fMRI مورد مطالعه قرار داده بود. fMRI این اجازه را می‌دهد که افزایش جریان خود در مغز را دریابی کرد. اهمیت این واقعیت در آن است که فعالیت بیشتر یک ناحیه در مغز با افزایش میزان جریان خون در آن، تطابق دارد. از این رو می‌توان نتیجه گرفت که افزایش جریان خون در یک ناحیه از مغز، به میزان فعالیت بیشتر آن است.

مطالعه فیشر نقطه کلیدی در عشق رمانتیک را یافته بود: ناحیه‌ای به نام ونترال تگمنتال که با مخفف لاتین VTA شناخته می‌شود. این ناحیه با انگیزش، تمرکز و ولع ارتباط دارد. دسا به این فکر افتاد که شاید شواهد ملموسی از عشق یافته است: «به این فکر افتادم که اگر بدانم عشق در کجای مغز من است، می‌توانم راهی پیدا کنم که آن را بیرون بیندازم.»

این خواننده رپ امریکایی از طریق یکی از آشنایان خود به یک دستگاه fMRI دسترسی پیدا کرد. او نخست تصویر یک مرد غریبه را دید، سپس تصویر شریک عاطفی پیشین وی در برابرش قرار گرفت. نتیجه بسیار روشن بود. ناحیه VTA در مغز دسا، با دیدن تصویر شریک عاطفی‌اش فعال شده بود.

دسا در بیان تجربه خودش می‌گوید: «دیدم! گرفتمش! دستگیرش کردم! آنجا بود که به خودم گفتم شاید قدم بعدی این باشد که دخالت کنم. کاری انجام دهم. اینکه بتوانم آن الگوی پیشین تفکر را در مغز خودم تغییر دهم.»

دسا به یک درمانگر مراجعه کرد که از شیوه‌ای به نام EEG Neurofeedback استفاده می‌کند. در نوروفیدبک، فرد با دریافت اطلاعات لحظه به لحظه از فعالیت مغز خود، توانایی شناسایی و به دنبال آن، تغییر الگوهای رفتاری غیرمطلوب را پیدا می‌کند. یک لحظه فکر کنید آینه‌ای دارید که مغز شما را به صورت لحظه‌ای نشان می‌دهد. ایده اصلی در نوروفیدبک آن است که اگر شما از فعالیت مغز خود آگاه باشید، قادر به تغییر فعالیت‌های آن خواهید بود. هنگامی که این تکنولوژی با EEG ترکیب می‌شود، دقت در درمان، افزایش چشمگیری می‌یابد. EEG یا نوار مغزی، نتیجه ثبت امواج مغزی با استفاده از حسگرهای ظریفی است که الکترود نام دارند. فعالیت الکتریکی سلول‌های عصبی در مغز، امواجی را ایجاد می‌کند که این امواج پس از ثبت توسط دستگاهی ویژه، در قالب آدمک‌هایی درمی‌آید که به تفکیک رنگ، فعالیت بهنجار یا ناهنجار مغز را نشان می‌دهند. گزارش نهایی همین آدمک‌ها می‌شود نقشه مغزی یا qEEG.

ExampleNGbig

گزارش qEEG یا نقشه مغزی (تصویر راست)، گزارش EEG یا نوار مغزی (تصویر چپ)

بازگردیم به دسا. دسا در مجموعه جلسات نوروفیدبک EEG خود، یاد می‌گرفت زمان‌هایی را که به فکر شریک عاطفی پیشین خود می‌افتاد را شناسایی کند. او یاد گرفت وقتی که این افکار آزارگری خود را شروع می‌کردند، بلافاصله آن‌ها را ردیابی کند و مانع از آن شود که رشته افکارش از یکدیگر بپاشد.

سؤالی اساسی پیش می‌آید: آیا نوروفیدبک می‌تواند عشق را از میان ببرد؟

پاسخ ما این است؛ نوروفیدبک برای درمان بسیاری از مشکلات روانی به کار رفته و کارآمدی آن توسط مراجع تصمیم‌گیری پزشکی و دارویی تأیید شده است؛ اما تا کنون شواهد قدرتمندی مبنی بر توانایی نوروفیدبک در میان بردن عشق وجود ندارد. نوروفیدبک بسیاری از پژوهشگران را به وسوسه انداخته است. تعداد زیادی از آنان در تلاش برای به کارگیری از نوروفیدبک در درمان اضطراب، افسردگی و بیش فعالی هستند.

در همین رابطه دکتر شبنم حکیمی می‌گوید: «اغلب کسانی که با بیش فعالی دست و پنجه نرم می‌کنند، با مشکلات زیادی در به پایان رساندن تکالیف خود مواجه هستند.»

پژوهشگران حس کنکجاوی خود را بیشتر تقویت کرده‌اند. آنان به صورت همزمان به اجرای درمان نوروفیدبک و اجرای ثبت fMRI پرداخته‌اند تا از طریق میزان جریان خون، مطمئن شوند که تا چه میزان نوروفیدبک، کارساز است. پاسخ روشنی داریم: «خیلی!»

ترکیب به کارگیری نوروفیدبک و fMRI از افزایش جریان خود در همان نواحی خبر می‌داد که فرد به صورت خودخواسته در حال تغییر فعالیت آن بود. به گفته دکتر شبنم حکیمی از دانشگاه دوک، این یافته‌ها، پیامدهای جالب دیگری نیز داشته است. بسیاری از مردم اصلاً باور نمی‌کردند که توانایی تغییر فعالیت مغز خود را دارند یا می‌توانند بیابند که چه چیزی در مغز آنان می‌گذرد.

این حس کنترل بر فعالیت مغز، پنجره جدیدی را به روی دسا باز کرد. دسا پس از حضور در ۹ جلسه نوروفیدبک EEG، دوباره یک ثبت fMRI انجام داد. نتایج آن باورنکردنی بود. فعالیت ناحیه VTA او دیگر پس از دیدن تصویر شریک عاطفی پیشینش، تغییری نمی‌کرد.

دسا در توصیف درمان خود می‌گوید: «خیلی زود و خیلی عمیق تغییر پیدا کردم. اینطور نبود که اگر شریک عاطفی قبلی خودم را ببینم ادعا کنم که او نمی‌شناسم یا دیگر علاقه‌ای به وی ندارم، ولی خوب یادم می‌آید که وقتی او را می‌دیدم، مانند گذشته نبود که خودم را در زندان کلی احساسات وسواس‌‌طور ببینم.»

آیا داستان دسا، ثابت می‌کند که نوروفیدبک، قلب‌های شکسته را درمان می‌کند؟ این سؤالی است که پژوهش‌های بیشتر توانایی ارائه پرسشی صریح به آن را خواهند داشت.

— به نقل از ان‌پی‌آر

 

بیوفیدبک و تحریک الکتریکی مغز: تازه‌ترین پژوهش‌ها

بیوفیدبک (Biofeedback)

۱) ساینس دایرکت: مدیریت استرس نوجوانان در مراکز مراقبت‌های اولیه: پژوهشی جدید به رهبری الیزابت بی‌میسون به راهکارهای برطرف کردن استرس نوجوانان پرداخته است. این پژوهش که در فاز اجرایی آن از بیوفیدبک یا بازخوراند زیستی برای تثبیت تنفس دیافراگمی به کار رفته است، توانسته تنش نوجوانان دچار استرس را به شکل چشم‌گیری کاهش دهد.

۲) دانشگاه فناوری کوئینزلند: پژوهش‌های پیشین در بررسی تأثیر بیوفیدبک یا بازخوراند زیستی بر عملکرد فردی در بازی‌های متنوع، صرفاً بر بازی‌ها تک‌نفره (Single player games) تمرکز داشته است. تحقیقی که توسط آیدان سوزا و مدیسون کلارکووسکی انجام گرفته است، نشان می‌دهد بیوفیدبک در عملکرد افراد در بازی‌های چندنفره تأثیرگذاری بیشتری دارد.

۳) ژورنال صدا: دینا کاویتزکی و تارا مک‌الیستر در تحقیقی نوین در دانشگاه نیویورک، با بررسی زنان فراجنسیتی، تأثیرگذاری بیوفیدبک بر زنانگی صدا را مورد آزمون قرار دادند. یافته‌های این دو پژوهشگر گویای تغییر لحن و صوت صدای زنان فراجنسیتی با استفاده از بیوفیدبک و افزایش زنانگی آن بوده است. به گفته محققان افزایش گستره استفاده از بیوفیدبک و عبور آن از اضطراب و مشکلات روان‌تنی، افق جدیدی را در حوزه‌های پژوهشی ترسیم می‌نماید.

۴) هرالد اکسترا: زنان، سوء مصرف الکل و مهارت‌های سازگاری پس از ترک: اگر کسی ولع مصرف الکل داشته باشد، بیوفیدبک به وی کمک خواهد کرد که حواس بدنی خود را شناسایی کرده و بر اساس آن استراتژی‌های مناسبی را بر اساس نیازهای جسمی خود برای جلوگیری از بازگشت به مصرف طراحی نماید.

تحریک الکتریکی مغز (Transcranial Direct Current Stimulation: tDCS)

۱) ژورنال تحریک مغز: پژوهشگران بلژیکی با استفاده از تحریک الکتریکی مغز (tDCS) و اعمال آن بر نواحی معینی از قشر پیشانی مغز که با مخفف DLPFC شناخته می‌شود، توانسته‌اند علائم انواع اختلال هوشیاری را کاهش دهند. اختلال هوشیاری مینمال(Minimally Conscious State)  و زندگی نباتی (The Vegetative State) مراحلی هستند که ممکن است پس از فرو رفتن در اغماء بروز یابند. در صورت گسترش تحقیقات این پژوهشگران، امیدها برای بازگرداندن هوشیاری به افرادی که در آستانه کُما هستند افزایش می‌یابد. همچنین می‌توان به ارتقای سطوح هشیاری افراد پس از سپری کردن یک عمل جراحی امیدوار گشت.

۲) دانشگاه جیمز مدیسون: لیندزی میشل شونگر با انتشار مقاله‌ای، تجربیات خود را در به کار بست تحریک الکتریکی مغز (tDCS) در اختلال دیسفاژی با سایر محققان به اشتراک گذاشت. دیسفاژی اختلالی است که با دشواری در بلع غذا همراه است. سابقه پژوهشی و درمانی شونگر در تعامل با افراد مبتلا به دیسفاژی پیشتر توانسته بود تأثیرگذاری بالای تحریک الکتریکی مغز را بر بهبود علایم این اختلال نشان دهد.

۳) ساینس ترندز: تحریک الکتریکی مغز و اسکیزوفرنی: محققان علوم اعصاب پیشتر توانسته بودند ضعف‌های ارتباطی مغز را در اختلال روان‌گسستگی یا اسکیزوفرنی بیابند. ضعف در شبکه‌های نورونی نواحی پیشانی جداری و شبکه‌‌های درون نیمکره‌ای مغز از شاخصه‌های بارز اسکیزوفرنی به هنگام مطالعه مغز افراد مبتلا است. تحریک نواحی درگیر در روان‌گسستگی با استفاده از شیوه تحریک الکتریکی مغز یا tDCS، منجر به کاهش علایم اختلال در افراد اسکیزوفرنیک می‌شود.

۴) یوروپ پی‌ام‌سی: تأثیر تحریک الکتریکی قشر مغز (ECS) و تحریک فراجمجمه‌ای مغز (tDCS) بر مغز موش‌های دچار جراحت مغزی شدید: تحریک‌های الکتریکی مغز، نتایج پایداری در ارتقای عملکرد موش‌ها داشته است. با گسترش پژوهش‌های مرتبط و اثبات تاثیرگذاری شیوه‌های جدید بر مغز انسان، راهکار نوینی برای بهبود آثار آسیب‌های مغزی شدید ناشی از ضربه به جامعه پزشکی و روانشناسی ارائه خواهد گشت.

 
qEEG, rTMS, tDCS, Biofeedback, Neurofeedback

نوروساینس بالینی، گزارش 20 شهریور 1397

 

بیوفیدبک

۱) محققان دانشگاه فلوریدای مرکزی، به راهکاری جدید برای کنترل استرس معلمان تازه کار رسیده‌اند. آنان با استفاده از بیوفیدبک (بازخوراند زیستی)، توانسته‌اند عمکلرد این معلمان تازه کار را —که در مدارس راهنمایی واقع در محله‌های قشر پایین‌تر امریکا فعالیت دارند— افزایش دهند.

۲) اسپرینگر: کاربرد بیوفیدبک در ورزش: پژوهشگری هندی با بررسی عملکرد ورزشکاران رشته‌های دو و میدانی، به نتایجی مبنی بر تأثیرگذاری بیوفیدبک (بازخوراند زیستی) بر میزان ارتفاع پرش ورزشکاران دست یافته است.

۳)  اسپوتنیک: دانشمندان روس در مطالعه‌ای جدید نشان داده‌اند که چگونه بیوفیدبک می‌تواند به کمک کسانی بیاید که از اختلال‌های آوایی رنج می‌برند.

۴) سایکولوژی تودی: چگونه بدون استفاده از دارو، با اضطراب خود کنار بیاییم:بیوفیدبک و مراقبه، راهکارهای اساسی هستند.

تحریک الکتریکی مغز (tDCS)

۱) تیلور فرانسیس آنلاین: پژوهشگران کانادایی میزان تأثیرگذاری تحریک الکتریکی مغز (tDCS) را بر روی حس ولع بررسی کردند. حس ولع عامل اساسی در بروز اختلال‌های خوردن است.

۲) دانشگاه دلاویر: کارآمدی تحریک الکتریکی مغز در افزایش انعطاف پذیری عصبی و یادگیری حرکتی، پس از سکته‌های مغزی: tDCS بار دیگر امتحان خود را پس داد.

۳)  سامانه مدیریت نشریات علمی: محققان ایرانی اثربخشی درمان tDCS بر کارکردهای اجرایی بازماندگان جنگی مبتلا به PTSD را مورد آزمون قرار دادند. اختلال استرس پسا سانحه‌ای، اختلالی رایج در میان سربازان کهنه‌کار و افرادی است که با حجم غیرقابل تحملی از استرس رو به رو شده‌اند.

۴) ابیسکو: متخصصان علوم اعصاب بلژیک با استفاده از نوع خاصی از ثبت فعالیت‌های مغزی، میزان تأثیرگذاری تحریک الکتریکی مغز (tDCS) بر حالات مرضی «وزوز گوش» را مورد مطالعه قرار دهند. این شیوه خاص از ثبت اطلاعات مغزی، مبتنی بر پتانسیل وابسته به رویداد است که با استفاده از دستگاه‌های ثبت نقشه مغزی یا qEEG انجام می‌گیرد.

۵) امپر + مد اسکیپ: تحریک الکتریکی مغز، توانسته توانایی نام‌گذاری افراد پس از سکته‌های مغزی را بهبود بخشد. از سوی دیگر تحقیقات انجام گرفته در امریکا ثابت می‌کند تحریم الکتریکی مغز یا tDCS می‌تواند آفازی (عدم قدرت تکلم) افراد درگیر با سکته مغزی را بهبود بخشد.

۶) مدلینکس: کارآیی درمانی تحریک الکتریکی مغز (tDCS) در اختلال‌های آوایی چیست؟

نوروفیدبک

۱) د پوچ تایمز: نوروفیدبک: راهکاری برای بازگرداندن توانایی تمرکز به مغز شما: داستان یک مراجع را بخوانیم.

۲) دانشگاه مونت فورت: محققان دانشگاه DMU بریتانیا، با استفاده از نوروفیدبک، راهکار جدیدی را برای درمان افسردگی پیشنهاد داده‌اند.

۳) پرس باکس آلمان: درمان نوروفیدبک به عنوان راهکاری بدون از دست رفتن رهیافت‌های درمانی: فراتحلیل پژوهشگران ثابت کرده است که نوروفیدبک به کمک کودکان بیش فعال می‌آید.

نقشه مغزی (qEEG) و نوار مغزی (EEG)

۱) ساینس دایرکت: نقشه مغزی می‌تواند یک نشانگر زیستی در تشخیص، تعیین روند درمان و حتی پیش بینی اثر بخشی روش‌های درمانی در اختلال‌های عاطفی باشد.

تحریک مغناطیسی مغز ( TMS and rTMS)

۱) فرونیتر: تحریک هر دو نیمکره مغز با استفاده از دستگاه تی‌ام‌اس یا تحریک مغناطیسی مغز منجر به بهبود عملکردهای شبکه‌ای مغز و همچنین عملکردهای شناختی درمانجویان مبتلا به اختلال دو قطبی می‌شود.