نوشته‌ها

میزبانی آتیه از یکی از برجسته‌ترین محققان علوم اعصاب ایران

دکتر رضا زمردی، در جریان دیداری از گروه آتیه درخشان ذهن در روز سه‌شنبه (۱۷ مهرماه ۱۳۹۷)، از فعالیت‌های بخش‌های درمانی و پژوهشی آتیه مطلع گردید. وی با حضور در بخش‌های نوروفیدبک، نقشه مغزی (qEEG)، تحریک الکتریکی مغز (tDCS) و تحریک مغناطیسی مغز (rTMS)، پروتکل‌های درمانی و تشخیصی را مورد بررسی قرار دادند.

دکتر رضا زمردی، از دانش‌آموختگان دکترای تخصصی در رشته علوم اعصاب محاسباتی در دانشگاه لاوال کاناداست. اکنون فعالیت‌های وی در مرکز اعتیاد و سلامت روان دانشگاه تونتو، پیرامون زمینه‎های تحقیقاتی محوریت دارد. شایان ذکر است زمینه‌های پژوهشی دکتر زمردی، کاربرد و بهینه‌سازی پروتکل‌های تحریک غیر تهاجمی مغز همانند tDCS و rTMS است.

بازدید دکتر زمردی از بخش‌های مختلف آتیه که با توجه به اهمیت مشخص کردن شاخص‌های نوروفیزلوژیک برای تشخیص و درمان اختلال‌های روانی، از ضرورت مضاعفی برخوردار است، با دیدار وی و دکتر رضا رستمی، ریاست گروه آتیه درخشان ذهن، همراه گردید. در جریان این دیدار صمیمی، شیوه‌های انتقال تجربیات مورد بحث و گفتگو قرار گرفت.

انتهای پیام / آ.ق.

 

آشنایی با هیجان‌ها: تحریک الکتریکی مغز به کاهش احساس گناه منجر می‌شود

به گفته محققان تحریک قشر پیش‌پیشانی مغز انسان، به کاهش احساس گناه می‌انجامد. بر اساس پژوهشی که گزارش آن در کتاب «تصویربرداری از شخصیت، شناخت اجتماعی و کاراکتر» آمده است، تحریک کاتدی نواحی پیش‌پیشانی مغز با استفاده از تحریک الکتریکی یا tDCS، با کاهش احساس گناه همراه بوده است. تحریک الکتریکی مغز، به عنوان یک راهکار تکنولوژیک، عمدتاً در درمان اختلال‌های بیش فعالی – نقص توجه و یادگیری به کار می‌رود. این در حالی است که پژوهشگران به دنبال استفاده از تحریک الکتریکی مغز در حوزه‌های متفاوت شناختی، رفتاری و اجتماعی هستند.

در تحریک الکتریک مغز (tDCS) با استفاده از دو قطب الکتریکی —که شامل الکترودهایی در داخل اسفنجی ظریف، هستند— جریان الکتریکی بسیار خفیفی در میان نواحی مغزی مد نظر بالینگران برقرار می‌شود. این جریان الکتریکی خفیف، با تغییر توانایی سلول‌های عصبی در فعال شدن یا جلوگیری از فعالیت خود، می‌تواند بسیاری از عملکردهای مغزی را ارتقاء دهد.

با این همه، شناخت هیجان‌های انسانی، یک ضرورت غیرقابل مذاکره است. از این رو بایستی پرسید که احساس گناه، دقیقاً چیست؟ گناه احساس سرزنش درونی است که به هنگام ارتکاب عملی اشتباه به انسان دست می‌دهد. این احساس معمولاً همراه با قضاوتی است که ما از شخصیت و رفتار خود پس از انجام یک اشتباه داریم و دقیقاً همین قضاوت است که باعث می‌شود ما احساس بدی داشته باشیم. اما آیا راهی وجود دارد که ما بتوانیم پس از ارتکاب یک اشتباه خود را تسکین دهیم؟

واقعیتی وجود دارد که دانستن آن سبب کاهش عذاب وجدان خواهد شد و آن این است که معمولاً تا وقتی که خطایی از ما سر نزده ما متوجه اشتباه خود نمی‌شویم. در واقع، تنها پس از وقوع خطاست که به اشتباه خود پی می‌بریم. بنابراین هیچ دلیلی ندارد که برای انجام عملی اشتباه دائماً خود را سرزنش و مجازات نماییم. بهتر است از آن عبرت بگیریم تا در آینده دیگر تکرار نشود.

اما حالت دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد؛ گاه ما می‌دانیم که عملی اشتباه است اما باز مرتکب آن می‌شویم. در این مواقع پس از انجام عمل نادرست بهتر است بررسی نماییم و ببینیم چه انگیزه‌ای باعث شد که ما به آن تن بدهیم. به احتمال زیاد، انگیزه‌های موجهی داشته‌ایم اما سوء تفاهم‌ها یا دورغ‌هایی باعث شده‌اند که اشتباه کنیم. این انگیزه‌ها و سوء تفاهم‌ها را بررسی کنیم. این دقیقا درسی است که می‌توانیم بیاموزیم. اما اگر به سرزنش کردن خود ادامه دهیم و با دیدی باز، آنچه که واقعاً برای ما پیش آمده را بررسی نکنیم این درس را هرگز نخواهیک آموخت. هنگامی که به اشتباه خود پی بردیم باید بسیار مراقب باشیم چرا که در چنین مواقعی بسیار آسیب پذیر می‌شویم و این احتمال وجود دارد که برای حفظ عزت نفس و حقانیت خود به دنبال یافتن راهی برای توجیه عمل اشتباه، صحیح جلوه دادن انگیزه و سزاوار نشان دادن کارمان باشیم.

اگر هر بار پس از ارتکاب عملی اشتباه، آن را توجیه نماییم به مرور آن عمل به صورت عادت در می‌آید و مدام آن را تکرار می‌کنیم. در این صورت رهایی از چنگال آن عمل اشتباه بسیار دشوار خواهد شد.

وقتی کسی در مورد دیگری مرتکب اشتباهی می‌شود و بدان پی می‌برد اما مسئولیت اشتباه را بر عهده نمی‌گیرد و آن را بیان نمی‌کند، در واقع ترس از فاش شدن اشتباه، او را در وضعیت خطرناکی قرار داده است. چنین فردی نیاز دارد که دروغ بگوید؛ این دروغ‌گویی، کار را بدتر خواهد کرد. هر بار که «نزدیک است دستش رو شود» دچار فشار روانی شدید می شود. شعار کلیدی ما این است که هرگاه واقعیتی وجود دارد که نیازمند بیان آن هستیم صرفاً به خاطر خودمان آن را بر زبان آوریم. پس از آن خواهیم دید که چگونه به آسایش خیال می‌رسیم. اما هرچه بیشتر بیان این واقعیت را به تأخیر اندازیم و هرچه بیشتر به دروغ متوسل شویم، بیشتر به ضررمان خواهد بود! اگر کسی شهامت آن را داشت که به اشتباه و یا دورغ‌های خود اعتراف کند، باید با او با احترام و ملایمت برخورد نمود و اشتباهات او را از یاد ببرید. نتیجه این امر به نفع هر دو طرف خواهد بود و بدین صورت، برای خود نه یک دشمن بلکه یک دوست ساخته‌ایم.

منابع:

کتاب «تصویربرداری از شخصیت، شناخت اجتماعی و کاراکتر»

ساینس دایرکت

مجله جامعه، شماره ۲، اردیبهشت ۱۳۸۴

انتهای پیام / آ.ق.

 

آیا نقشه مغزی، می‌تواند آزار جنسی در کودکی را بر ملا سازد؟

بر اساس پژوهشی که در ایالت اوکلاهما امریکا انجام گرفته است، تحلیل امواج مغزی افراد دارای سابقه آزار جنسی در کودکی، الگوهای متفاوتی را در ارتباطات مغزی نشان می‌دهد. آزار جنسی کلیدواژه‌ای است که به دنبال افشای موارد آزارگری جنسی توسط چندین چهره سرشناس مطرح در ایالات متحده، به عنوان بارز سخنرانی‌های فعالان حقوق زنان تبدیل شد. این در حالی است که اخیراً مجموعه‌هایی تحت عنوان «مدافعان حقوق مردان» به افشای حقائقی پیرامون آزار جنسی به کودکان پسر پرداخته‌اند. آمار منتشر شده توسط این گروه‌ها را می‌توان نگران کننده به شمار آورد.

تعرض جنسی، زیر ذره‌بینی به نام نقشه مغزی (qEEG)

پژوهشی که مقدمه مقاله را با آن آغاز کردیم، توسط دکتر لیسا بلک، مدیریت و رهبری شده است. آنچه که در پژوهش دکتر بلک برجسته است، تلاش وی برای بررسی نگاشت مغزی افراد دارای سابقه انواع خفیف تا شدید آزار جنسی در کودکی است. نگاشت مغزی اصطلاحی است که به راهکارهای ثبت میزان فعالیت مغز می‌پردازد. از میان این راهکارها، شیوه مورد استفاده دکتر بلک، نقشه مغزی یا qEEG بوده است.

وی برای بررسی تغییرات احتمالی میان افراد فاقد تجربه آزار جنسی و آنانی که به هر نحوی دچار تعرض جنسی شده‌اند، امواج مغزی دو گروه از هر دسته را ثبت نمود. کمی‌سازی این امواج که شیوه‌ای ریاضیاتی برای تبدیل نمودارهای نوار مغزی به نقشه‌ای دقیق است، توانست تفاوت‌های موجود را نشان دهد. عمده‌ترین این تفاوت‌ها، در چگونگی فعالیت قشر مغزی به چشم می‌آمد.

آزارگری جنسی از نظریه تا درمان

نظریه‌های متفاوتی برای تبیین علل آزارگری جنسی مطرح شده است. اغلب این نظریه‌ها بر سه محور زیستی، روانی و اجتماعی، می‌چرخند. آزارگری جنسی بجز مواردی که در دسته اختلال‌های جنسی قرار می‌گیرد، اغلب در پرخاشگری ریشه دارد. راه‌های تکنولوژیک و جدیدی که مبتنی بر عملکرد مغز هستند، حتی توانسته‌اند درمان مناسبی را برای پرخاشگری مفرط، ارائه دهند: راهکاری به نام «تحریک الکتریکی مغز». در تحریک الکتریکی مغز یا tDCS با استفاده از جریان بسیار خفیف الکتریکی، آستانه تحریک‌پذیری سلول‌های عصبی مغز، تغییر می‌یابند. تغییر این آستانه باعث می‌شود که بتوانیم فعالیت مناطقی از مغز را که عملکرد نابهنجار آن به پرخاشگری مفرط می‌انجامد، تغییر دهیم.

کدام مناطق مغزی در پرخاشگری فعال می‌شوند؟

یافته‌های نوین با تأیید تلاش‌های پیشین، از نقش قشر پیش‌پیشانی مغز در پرخاشگری و خشونت خبر می‌دهند. بر اساس مقاله‌ای به نوشته دکتر آدریان رین —که از سرشناس‌ترین متخصصان علوم اعصاب در دانشگاه پنسیلوانیا به شمار می‌آید—، مطالعه قاتلان و افرادی که رفتار ضد اجتماعی دارند، حاکی از کوچک بودند قشر پیش‌پیشانی آنان نسبت به افراد عادی است. یک تحلیل جامع که از ۴۷ مورد مطالعه جداگانه شکل گرفته بود، نتایجی مشابهی را نشان داده است. مطالعات مختلف شامل تصویربرداری مغز از بزرگسالان حاکی از آن است که افراد دارای رفتارهای ضد اجتماعی، به ویژه آن‌هایی که سابقه رفتار خشونت‌آمیز دارند، در هر دو بُعد ساختاری و عملکردی قشر پیش‌پیشانی خود، نابهنجاری‌های واضحی نسبت به افراد عادی دارند. در این افراد، علاوه بر قشر پیش‌پیشانی کوچک، فعالیت این ناحیه نیز به مراتب کمتر است. قشر پیش‌پیشانی مسئولیت به سزایی در شکل‌گیری شخصیت، تصمیم‌گیری و رفتارهای اجتماعی بر عهده دارد.

انتهای پیام / آ.ق.

 
qEEG, rTMS, tDCS, Biofeedback, Neurofeedback

نوروساینس بالینی، گزارش 20 شهریور 1397

 

بیوفیدبک

۱) محققان دانشگاه فلوریدای مرکزی، به راهکاری جدید برای کنترل استرس معلمان تازه کار رسیده‌اند. آنان با استفاده از بیوفیدبک (بازخوراند زیستی)، توانسته‌اند عمکلرد این معلمان تازه کار را —که در مدارس راهنمایی واقع در محله‌های قشر پایین‌تر امریکا فعالیت دارند— افزایش دهند.

۲) اسپرینگر: کاربرد بیوفیدبک در ورزش: پژوهشگری هندی با بررسی عملکرد ورزشکاران رشته‌های دو و میدانی، به نتایجی مبنی بر تأثیرگذاری بیوفیدبک (بازخوراند زیستی) بر میزان ارتفاع پرش ورزشکاران دست یافته است.

۳)  اسپوتنیک: دانشمندان روس در مطالعه‌ای جدید نشان داده‌اند که چگونه بیوفیدبک می‌تواند به کمک کسانی بیاید که از اختلال‌های آوایی رنج می‌برند.

۴) سایکولوژی تودی: چگونه بدون استفاده از دارو، با اضطراب خود کنار بیاییم:بیوفیدبک و مراقبه، راهکارهای اساسی هستند.

تحریک الکتریکی مغز (tDCS)

۱) تیلور فرانسیس آنلاین: پژوهشگران کانادایی میزان تأثیرگذاری تحریک الکتریکی مغز (tDCS) را بر روی حس ولع بررسی کردند. حس ولع عامل اساسی در بروز اختلال‌های خوردن است.

۲) دانشگاه دلاویر: کارآمدی تحریک الکتریکی مغز در افزایش انعطاف پذیری عصبی و یادگیری حرکتی، پس از سکته‌های مغزی: tDCS بار دیگر امتحان خود را پس داد.

۳)  سامانه مدیریت نشریات علمی: محققان ایرانی اثربخشی درمان tDCS بر کارکردهای اجرایی بازماندگان جنگی مبتلا به PTSD را مورد آزمون قرار دادند. اختلال استرس پسا سانحه‌ای، اختلالی رایج در میان سربازان کهنه‌کار و افرادی است که با حجم غیرقابل تحملی از استرس رو به رو شده‌اند.

۴) ابیسکو: متخصصان علوم اعصاب بلژیک با استفاده از نوع خاصی از ثبت فعالیت‌های مغزی، میزان تأثیرگذاری تحریک الکتریکی مغز (tDCS) بر حالات مرضی «وزوز گوش» را مورد مطالعه قرار دهند. این شیوه خاص از ثبت اطلاعات مغزی، مبتنی بر پتانسیل وابسته به رویداد است که با استفاده از دستگاه‌های ثبت نقشه مغزی یا qEEG انجام می‌گیرد.

۵) امپر + مد اسکیپ: تحریک الکتریکی مغز، توانسته توانایی نام‌گذاری افراد پس از سکته‌های مغزی را بهبود بخشد. از سوی دیگر تحقیقات انجام گرفته در امریکا ثابت می‌کند تحریم الکتریکی مغز یا tDCS می‌تواند آفازی (عدم قدرت تکلم) افراد درگیر با سکته مغزی را بهبود بخشد.

۶) مدلینکس: کارآیی درمانی تحریک الکتریکی مغز (tDCS) در اختلال‌های آوایی چیست؟

نوروفیدبک

۱) د پوچ تایمز: نوروفیدبک: راهکاری برای بازگرداندن توانایی تمرکز به مغز شما: داستان یک مراجع را بخوانیم.

۲) دانشگاه مونت فورت: محققان دانشگاه DMU بریتانیا، با استفاده از نوروفیدبک، راهکار جدیدی را برای درمان افسردگی پیشنهاد داده‌اند.

۳) پرس باکس آلمان: درمان نوروفیدبک به عنوان راهکاری بدون از دست رفتن رهیافت‌های درمانی: فراتحلیل پژوهشگران ثابت کرده است که نوروفیدبک به کمک کودکان بیش فعال می‌آید.

نقشه مغزی (qEEG) و نوار مغزی (EEG)

۱) ساینس دایرکت: نقشه مغزی می‌تواند یک نشانگر زیستی در تشخیص، تعیین روند درمان و حتی پیش بینی اثر بخشی روش‌های درمانی در اختلال‌های عاطفی باشد.

تحریک مغناطیسی مغز ( TMS and rTMS)

۱) فرونیتر: تحریک هر دو نیمکره مغز با استفاده از دستگاه تی‌ام‌اس یا تحریک مغناطیسی مغز منجر به بهبود عملکردهای شبکه‌ای مغز و همچنین عملکردهای شناختی درمانجویان مبتلا به اختلال دو قطبی می‌شود.

 
kb-tdcs-96-06-22-1

برگزاری کارگاه بین المللی tDCS در آزمایشگاه ملی نقشه برداری مغز

کارگاه بین المللی “تحریک الکتریکی مغز (tDCS)” در تاریخ ۲۲ شهریور ماه سال ۹۶ توسط آزمایشگاه ملی نقشه برداری مغز با همکاری گروه آتیه درخشان ذهن و گروه neuroCare برگزار شد.

کارگاه بین المللی tdcs

در این کارگاه یک روزه که در ۸ ساعت برگزار شد، جناب آقای دکتر رضا رستمی روانپزشک و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و Klaus Schelhorn رئیس بخش تکنولوژی گروه neuroCare و جناب آقای دکتر رضا کاظمی معاونت نوروساینس گروه آتیه به ایراد سخنرانی و تدریس پرداختند. این کارگاه با هدف آشنایی متخصصان مغز و اعصاب با کاربرد روش تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای در بازتوانی عصبی و روانپزشکان با کاربرد روش تحریک جریان مستقیم فراجمجمه‌ای در درمان اختلالات روانپزشکی برگزار شد.

بخش تئوری کارگاه بین المللی tdcs

در کارگاه بین المللی tDCS  به مباحثی چون اصول و مکانیسم tDCS، پارامترها و پروتکل‌های تحریک / الکترودها/ مونتاژها/ HD-tDCS/ ایمنی، tDCS در درمان/ tDCS در علوم اعصاب شناختی پرداخته شد.  علاوه بر بخش تئوری، این کارگاه دارای بخش کار با دستگاه نیز بود. در بخش عملی کارگاه، شرکت کنندگان به سه گروه جداگانه تقسیم شدند تا به صورت عملی در خصوص نحوه کار با دستگاه آموزش ببینند.

بخش عملی کارگاه

در این دوره از کارگاه، ۶۰ نفر شرکت داشتند که علاوه بر متخصصان روانشناسی، روانپزشکی و نوروساینس متخصصانی از دیگر حوزه ها از قبیل مهندسی برق، مهندسی پزشکی، مکانیک و … شرکت داشتند. در پایان این دوره، به شرکت کنندگان، مدرک بین المللی مورد تایید BCIA اعطا گردید.