اختلالات مرتبط با کافئین

اختلال مرتبط با کافئین

اختلال مرتبط با کافئین

اختلال مرتبط با کافئین

تعریف اختلال

کافئین رایج ترین ماده روان گردان مصرفی در سراسر جهان است. این ماده پر مصرف در بیش از ۶۰ گونه گیاهی یافت می شود و شامل تئوبرومین (ماده موجود در شکلات) و تئوفیلین (ماده مورد استفاده در درمان آسم) است. کافئین در سیستم های اعصاب و ریستی فیزیولوژیک مختلفی اثر می کند و تاثیرات رواشنناختی و رفتاری چشمگیری را به همراه دارد. این ماده که طرفداران بسیاری را در جهان برای خودش دارد و در صنعت کافه داری و بازار جهانی دارای جایگاه خاصی است با بیماری تهدید کننده حیات و زندگی فرد همراه نیست با این حال می تواند با نشانه ها ومشکلات روانشناختی و اختلالات روانی همراه باشد. مصرف کافئین به صورت عادت و استفاده بیش از حد آن در زندگی روزمره می تواند باعث دست کم گرفتن اثر آن در زندگی فرد شده و به همین دلیل شناسایی مشکلات روانشناختی مرتبط با کافئین را دشوار کند. به همین دلیل است که لازم است تا افراد و متخصصان در رابطه با این موضوع حساسیت لازم را به خرج دهند و نسبت به آگاهی از علائم و نشانه های آن حساسیت و دانش کافی در اختیار داشته باشند.

لازم است بدانید که مصرف این ماده پر مصرف در زندگی عادی می تواند در صورت مهیا بودن شرایط لازم با ۵ اختلال همراه باشد: اختلال مصرف کافئین، مسمومیت با کافئین، محرومیت از مصرف کافئین، اختلال اضطرابی ناشی از مصرف کافئین و در آخر اختلال خواب ناشی از مصرف کافئین.

کافئین در انواعی از نوشابه ها، غذاها و غذاهای مختلف وجود دارد. هر فرد بزرگسال روزانه به طور متوسط حدود ۲۰۰ میلی گرم کافئین را در ایالات متحده مصرف می کنند. یک فنجان قهوه به طور معمول ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی گرم کافئین دارد این در حالی است که چای حدود یک سوم ایت مقدار را دارد. بسیاری از داروهای بدون نسخه حاوی یک سوم تا نصف کافئین موجود در یک فنجان قهوه هستند و برخی از داروهای ضد میگرن و محرک های روانی بدون نسخه بیش از یک فنجان قهوه، کافئین دارند. در کاکائو، شکلات و نوشابه های گازدار (بدون الکل) مقادیر قابل توجهی کافئین وجود دارد و مقدار کافئین موجود در محصولات آن قدر است که بتواند برخی علائم مسمومیت کافئین را در بچه های کوچک، وقتی یک تکه شکلات و نوشابه مصرف می کنند، ظاهر سازد. مصرف کافئین در گروه های سنی مختلف متفاوت است. در کشوری مانند ایالات متحده آمریکا متوسط مصرف روازانه کافئین در مصرف کنندگان این ماده در همه سنین ۲.۷۹ میلی گرم به ازای هر کیلو گرم وزن بدن است. حتی کودکان خردسال نیز مقادیر قابل توجهی کافئین مصرف می کنند. متوسط مصرف سرانه کافئین در جهان حدود ۷۰ میلی گرم در روز است. در هر سال حدود ۸۵ درصد بالغین کافئین مصرف می کنند. 

علائم

تشخیص مسمومیت با کافئین یا سایر اختلالات مرتبط با کافئین در درجه اول بستگی به تهیه شرح حال جامعی از مصرف محصولات کافئین دار دارد. در شرح حال بیمار باید قید شود که آیا بیمار در هنگام قطع مصرف یا کاهش شدید مصرف مقدار کافئین دچار علائم محرومیت کافئین شده است یا نه. تشخیص اختلال مسمومیت با کافئین در رابطه با دیگر اختلالات زیستی و روانی باید موارد تشخیصی مانند موارد زیر را در بر بگیرد: اضطراب فراگیر یا GAD، اختلال وحشت زدگی یا Panic با یا بدون بازار هراسی، اختلال دو قطبی نوع دو، اختلال نقص توجه – بیش فعالی / تکانشگری و اختلالات مرتبط با خواب. تشخیص این مشکل از دیگر اختلالات روانشناختی باید مواردی مانند سوء مصرف داروهای بدون نسخه کافئین دار، استروئیدهای آنابولیک و سایر مواد محرک سیستم عصبی مانند آمفتامین ها و کوکائین را در بر بگیرد. برای غربالگری این مواد، در مواقعی این امکان هست که نمونه گیری ادرار صورت گیرد تا بتوان بهتر تشخیص بالینی گذاشت. علاوه بر این موارد در تشخیص این اختلال از دیگر اختلالات بایستی پرکاری تیروئید و مشکل فئوکروموسیتوم را در نظر داشت.

در برخی از افراد دچار مصرف مشکل ساز کافئین می توان تشخیص اختلال مصرف کافئین را گذاشت. این اختلال در راهنمایاماری و تشخیصی اختلالات روانشناختی انجمن روانپزشکی آمریکا نسخه پنجم یا DSM-5 در بخش سوم و مواردی که نیاز به تحقیق و پوهش بیشتری دارند آورده شده است. در مورد سیر و پیش اگاهی این اختلال مطالعات زیادی انجام نشده است. افراد مبتلا به وابستگی به کافئین گزارش داده اند که هر چند که برای قطع وابستگی به آن تلاش کرده اند با این حال نتوانسته اند و همچنان به مصرف آن ادامه می دهند.

پس از مصرف ۵۰ تا ۱۰۰ میلی گرم کافئین علائم معمول عبارت هستند از : افزایش گوش به زنگی، احساس راحتی خفیف و احساس بهبودی در عملکرد کلامی و حرکتی. مصرف کافئین می تواند با افزایش حجم ادرار، تحریک عضلات قلب، افزایش حرکات عضلانی در ماهیچه های روده، افزایش در ترشح اسیده معده و افزایش خفیف فشار خون در موارد خاصی همراه باشد.

علی رغم مطالعات مختلفی که رابطه بین مصرف کافئین و بیماری جسمی را بررسی کرده اند، به طور قاطعانه نمی توان بیان کرد که نتایج مضر برگشت ناپذیر مصرف کافئین، خطر چشم گیری برای سلامتی (مانند سرطان، بیماری های قلبی و موثر بر تولید مثل فرد) دارند. با این حال اغلب بالینگران مصرف کافئین را در حالات مختلفی از جمله اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک یا وحشت زدگی، بی خوابی های اولیه، رفلاکس معدی مروی و بارداری ممنوع می دانند. اثرات در این موارد می تواند نگران کننده باشد. اثرات مختصر کافئین همچنین در در افزایش فشار خون و وجود ترکیبات فزایش دهنده کلسترول در قهوه صاف نشده موضوع رابطه کافئین با بیماری های قلبی و عروقی را مطرح کند. نکته دیگر در این رابطه این که به احتمال زیاد بین مصرف کافئین در زنان و تاخیر در لقاح و کاهش مختصر در وزن نوازاد در زمان تولد و به دنیا آمدن، ارتباطی وجود ندارد. البته این نتایج طبق یافته ها و پژوهش های مورد نظر دانشمندان این حوزه تایید نشده است و موارد ذکر شده نیز معمولا در موارد مصرف با دوز بالای کافئین همراه است.  مواردی مانند مصرف ۵ فنجان قهوه دم کشیده در روز که می تواند دوز زیادی از این ماده را وارد بدن فرد مبتلا کند. در رابطه با حاملگی باید بیان شود که برای زنی که می خواهد باردار شود، مخصوصا این موضوع در زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که فرد از نظر باردار شدن دارای مشکل خاص و نیاز به بررسی و تحت نظر بودن داشته باشد، بهتر است تا توصیه شود که فرد در قبل از بارداری و زمان آن مصرف کافئین را قطح کند. به همین ترتیب در زنان بارداری که مصرف متوسط بالای کافئین دارند، گفتگو در مورد کاهش مصرف روزانه کافئین ضروری است.

دلایل

پس از مواجهه و مصرف زیاد از حد کافئین، چند عامل مختلف می تواند بر تداوم مصرف این ماده اثرگذار باشد. از جمله اثرات داروشناختی این ماده اثرات تقویت کننده کافئین، استعداد ژنتیکی کافئین و ویژگی های فردی را ذکر کرد.

نوعی استعداد ژنتیکی ممکن است در تداوم مصرف کافئین نقش داشته باشد. مطالعاتی که به مقایسه مصرف قهوه و یا کافئین در دو قلوهای دو تخمکی پرداخته اند، نشان داده اند که در زمینه مصرف کلی و مصرف سنگین کافئین، تحمل، محرومیت و مسمومیت کافئین، میزان همگامی در دو قلو های یک تخمکی بیشتر است و توارث پذیری در حد ۳۵ تا ۷۷ درصد وجود دارد. مطالعات مختلف نشان داده اند که یک عامل ژنتیک مشترک در رابطه با مصرف مواد چند گانه بخصوص در زمینه کافئین، سیگار و الکل، زمینه لازم برای ابتلا به این انواع اعتیاد را به همراه دارد.

یکی دیگر از موارد که نیاز به توجه در رابطه با مشکل زا بودن کافئین باید در نظر داشت مساله تقویت کننده بودن این ماده است. این ماده در صورتی که در یک دوز خاص مصرف شود، می تواند با افزایش سطح انرژی فرد و میزانی از سرخوشی و خوشحالی همراه باشد. در این حالت زمانی که فرد آن را مصرف می کند، به نوعی به سیستم عصبی خود پاداش و تقویت می دهد و این باعث می شود تا میل به مصرف مجدد، بیشتر شود. با این حال مصرف بیش از حد دوز لازم می تواند با علائمی مانند تپش قلب، اضطراب و دلهره و نگرانی روانی همراه باشد که می تواند خود باعث دوری از این ماده شود. با این حال نقش تقویت کنندگی آن معمولا برای بسیاری از افراد می تواند نقش یک تقویت کننده را داشته باشد.

ارتباط بین مصرف طولانی مدت کافئین و خصوصیات دیگری مانند سن، جنس و نژاد به صورت گسترده بررسی نشده است و نیاز استتا در این زمینه مطالعات گسترده تر و ریز تری انجام شود. برخی از شواهد در این زمینه حکایت از این دارند که افراد میانسال ممکن است کافئین بیشتری مصرف کنند. هر چند که مصرف کافئین در نوجوانان نیز موضوع نادر و کم شیوعی نیست. شواهدی مبنی بر تفاوت مصرف کافئین در زنان و مردان وجود ندارد و اطلاعات اختصاصی در زمینه مصرف کافئین در نژادهای محتلف رد دسترس نیست. برخی از شواهد حکایت از این دارند که کودکان و بزرگسالان سفید پوست در ایالات متحده بیش از سیاه پوستان کافئین مصرف می کنند.

در زمینه دیگری نشان داده شده است که سیگاری ها بیش از غیر سیگاری ها کافئین مصرف می کنند. این یافته نیز خود نشان دهنده استعداد ژنتیکی مشترک برای مصرف سیگار و کافئین است. یافته مزبور همچنین ممکن است مربوط به افزایش میزان حذف کافئین در بدن سیکاری ها باشد. مطالعات پیش بالینی و بالینی حکایت از این دارند که مصرف مرتب کافئین می تواند اثرات تقویت کننده نیکوتین را تشدید کند. مصرف بیش از حد الکل و وابستگی بالینی به آن نیز با مصرف زیاده از حد و وابستگی به کافئین ارتباط دارد. در افراد دچار اختلالات اضطرابی، میزان مصرف کافئین کمتر است. هر چند که در مطالعه ای نشان داده شده اتس که نسبت بالایی از مصرف کنندگان با دوز بالای کافئین، بنزودیازپین (داروهای ضد اضطراب) مصرف می کنند. چندین مطالعه نشان داده اند که مصرف روزانه کافئین در بیماران روانپزشکی بالا است. به عنوان مثال، مطالعاتی نشان داده اند که این بیماران روزانه به طور متوسط معادل ۵ فنجان قهوه دم کشیده یا بیشتر مصرف می کنند. نکته آخر این که مصرف روزانه بالای کافئین، در میان زندانیان نیز مشاهده شده است.

عوامل خطرساز

ژنتیک

مشکلات روانشناختی محتلف

مصرف دارو یا ماده پزشکی خاص

مصرف مواد اعتیادی دیگر

عوارض

بیشتر مطالعات علمی نشان داده اند که کافئین موجب انقباض کلی عروق مغزی و در نتیجه کاهش جریان خون مغز می شود. هر چند که این اثر ممکن است که در افراد بالای ۶۵ سال اتفاق نیفتد، با این حال در مطالعات علمی نشان داده شده است که نسبت به اثرات منقبض کننده عروق، تحمل روانی ایجاد نمی شود و پس از ترک کافئین افزایش انعکاسی در جریان خون مغزی ایجاد می شود. برخی از بالینگران اعتقاد دارند که مصرف کافئین می تواند باعث انقباض مشابهی در رگ های کرونری قلب شده و بدون این که فرد آترواسکلروز داشته باشد، آنژین صدری (درد قفسه سینه) ایجاد کند.

مسمومیت با کافئین یکی از موارد و عوارضی است که این ماده می تواند برای فرد به همراه داشته باشد. در ملاک های مسمومیت با کافئین بیان شده است که این مسمومیت شامل مصرف اخیر کافئین (که معمولا بیش از ۲۵۰ میلی گرم است) است. میزان بروز سالیانه مسمومیت با کافئین ۱۰ درصد برآورد می شود، هر چند که برخی از بالینگران و محققین تصور می کنند که میزان واقعی می تواند از این مقدار بسیار بیشتر باشد. علائم و نشانه های شایع این اختلال می تواند با این موارد همراه باشد: اضطراب، سرآسیمگی روانی و رفتاری، بی قراری جسمی  روانی، تحریک پذیر شدن و تحمل روانی پاینن، شکایات جسمی و بدنی مانند پیچش عضلانی، صورت برافروخته، تهوع، افزایش حجم ادرار، ناراحتی در معده و روده، عرق کردن شدید و زیاد، احساس مور مور شدن در انگشتان دست و پا و حالت بی خوابی. مصرف بیش از یک گرم کافئین می تواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد که از جمله آنها این موارد است: تکلم بی ربط، تفکر مغشوش، آریتمی های قلبی، خستگی ناپذیری، سرآسیمگی بارز، وزوز گوش و توهمات بینایی خفیف (مثل جرقه های نوری در جلو چشم). مصرف بیش از ۱۰ گرم کافئین می تواند عوارض بسیار نگران کننده ای را داشته باشد. این مقدار مصرف از کافئین سبب بروز تشنج های تونیک و کلونیک منتشر، نارسایی در تنفس فرد و حتی مرگ او شود.

بروز و ظاهر شدن علائم محرومیت نشان دهنده تحملو وابستگی فیزیولوژیک است که حاصل و نتیجه مصرف مداوم کافئین وایجاد می شود. چندین مطالعه همه گیرشناسی حاکی است که در ۵۰ تا ۷۵ درصد افراد مصرف کننده کافئین، به صورت جدی و واقعی علائم محرومیت از کافئین خود را نشان می دهد. شایع ترین علائم بالینی و مهمی که باید به آنا توجه کرد، سردرد و خستگی است. سایر علائم را می توان در این موارد خلاصه کرد: اضطراب، تحریک پذیری و تحمل کم، نشانه های افسردگی خفیف، اختلال در عملکرد روانی و حرکتی، تهوع و استفراغ، میل شدید برای مصرف کافئین و درد و سفت شدن عضلانی، تعداد و شدت علائم محرومیت با میزان کافئین مصرفی و میزان ناگهانی بودن محرومیت رابطه دارد. علائم ترک کافئین ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از آخرین دوز مصرف شده توسط فرد، شروع می شوند. طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت به اوج خود می رسد و ظرف یک هفته برطرف می شود. در مواردی پیش می آید که مصرف کافئین ممکن است درمانزاد باشد. متخصصان و پزشکان معمولا قبل از شروع و انجام درمان های رایج مانند آندوسکوپی، کولونوسکپی و کاتتریزاسیوم قلبی، از مراجعین و فرد مبتلا می خواهند تا مصرف کافئین را قطع کنند. پزشکان همچنین به بیمارانی که علائم اضطرابی، آریتمی های قلبی و بی خوابی دارند، توصیه می کنند که مصرف کافئین را قطع کنند. برخی از افراد نیز خود به این نتیجه می رسند که بهتر است تا مصرف محصولات کافئین دار را متوقف کنند. در تمام این موقعیت ها، مصرف کنندگان کافئین بایستی به صورت تدریجی و طی یک دوره ۷ تا ۱۴ روزه مصرف محصولات حاوی کافئین را کنار گذاشته و نه این که به صورت ناگهانی مصرف این محصولات را ترک کنند.

در موارد بسیاری باید توجه کرد که کافئین می تواند هشیاری را افزایش دهد و این مساله در مواردی می تواند بسیار تداخل کننده باشد. این مساله در رابطه با مصرف کافئین در شب و به خصوص انتهای شب و قبل از به خواب رفتن بیشتر ملموس است. بسیاری از افراد که نسبت به هشیاری زا بودن این ماده آگاهی ندارند، مصرف آن را در شب ترجیح می دهند. با این حال این مساله می تواند با به خواب رفتن فرد تداخل کند. در همین حالت است که فرد نمی تواند خواب مناسب داشته باشد و در طول روز علائم بی خوابی و اختلال خواب را نشان دهد. مصرف کافئین می تواند به صورت خلاصه و در رابطه با خواب به موارد زیر تقسیم شود: تاخیر در به خواب رفتن، عدم تداوم خواب و زود بیدار شدن.

نوع دیگری از عوارض مرتبط با کافئین وجود دارند که اختلالات مرتبط با کافئین نامعین خوانده می شوند. این طبقه، آن دسته از اختلالات مرتبط با کافئین، مسمومیت با کافئین، محرومیت کافئین، اختلال اضطرابی ناشی از کافئین یا اختلال خواب از کافئین نیستند.

آمادگی برای اولین مراجعه

اولین مراجعه برای نشان دادن اختلالات مرتبط با مصرف یا محرومیت از کافئین معمولا زمانی است که مصرف یا عدم مصرف این ماده باعث اختلال در زندگی و کار یا به اصطلاح نقص در عملکرد فردی و اجتماعی فرد می شود. در این حالت و زمانی که فرد علائم نام برده در بخش های قبل را نشان می دهد، معمولا یک حالت پانیک و یا نشانه های ناخوشایند دیگر که سراغ فرد می آیند، این می تواند فرد را به شکل جدی بترساند و در همین رابطه باعث اقدام به درمان و علت یابی شود. در همین رابطه باید همراهان فرد به او کمک کنند تا در اولین فرصت خود را به نزدیک ترین درمانگاه برسانند. به دلیل این که علائم کافئین بیش از حد و یا محرومیت با کافئین می تواند روان فرد را به صورت جدی تحت تاثیر قرار دهد، توصیه به همکاری جدی با مراجع و متخصص و بالینگر معالج می شود.

آزمون ها و تشخیص

در این رابطه آزمون خاصی که بتواند تشخیص را صد در صد کند، چندان مطرح نیست. با این حال یک مصاحبه ساده بالینی با فرد مبتلا و گرفتن شرح حال بیماری از او، به راحتی می توان علائم را تشخیص داد. همچنین مواردی مانند افزایش حجم ادرار را می توان ملاک قرار داد و یا در شرایط دیگری آزمایش های مربوطه را انجام داد.

درمان

دارو های ضد دردی مانند آسپرین تقریبا در بیشتر مواقع هواره برای کنترل سر درد و درد های عضلانی همراه با محرومیت کافئین کفایت می کنند. بیماران به ندرت برای کاهش و شکایت از علائم محرومیت به داروهای بنزودیازپین یا به اصطلاح ضد اضطرابی نیاز دارند. اگر بنزودیازپین ها برای این هدف مورد استفاده قرار گیرند، باید در مقدار پایین و برای مدتی کوتاه تجویز شوند. نخستین مرحله کاهش یا حذف کافئین این است که بیمار میزان مصرف و دوز روزانه اش را تعیین کند. بهترین روش برای انجام این کار این است که از بیمار خواسته شود تا دفترجه ای را برای یادداشت کردن مواد غذایی استفاده کرده در روز خود را بنویسد. بیمار در این شرایط موظف است تا تمام منابعی که در آنها کافئین وجود دارند و او مصرف کرده است را دقیق ثبت کند. او باید تمامی متابع حاوی کافئین و همچنین انواع شکل های مصرفی حاوی کافئین  (مانند نوشابه، چای، شکلات و یا داروهای حاوی کافئین) را شناسایی کند و با دقت میزان مصرف آنه ارا ثبت نماید. پس از چند روز ثبت میزان مصرف، بالینگر با بیمار ملاقات می کند، دفترچه ثبت موارد مصرف را با بیمار جک می کند و میانگین مصرف روزانه کافئین را بر حسب واحد اندازه گیری مورد نظر (میلی گرم) مشخص می نماید. در این حالت بیمار و بالینگر باید در مورد برنامه ای برای کاهش مصرف کافئین تصمیم بگیرند. در این برنامه هر چند روز یک بار میزان مصرف ده درصد کاهش می یابد. از آنجایی که اصولا کافئین به شکل نوشیدنی و مایع مصرف می شود، بیمار می تواند آهسته آهسته و به تدریج نوشابه های غیرکافئین دار را جایگزین نوشیدنی های کافئین دار کند. در طول این دوره، ثبت میزان مصرف بایستی متناسب با وضعیت هر فرد تنظیم شود تا علائم محرومیت کم شود. در این حالت باید بیمار از قطع ناگهانی و خودسرانه مصرف کافئین خودداری کند. این به این خاطر است که در چنین حالتی احتمال بروز علائم محرومیت وجود دارد.

سازگاری و حمایت

شاید یکی از اولین موارد سازگاری با مشکلات مرتبط با کافئین آگاهی از نجوه اثر گذاری این ماده بر مغز و سایر اندام های بدن باشد. یک دوز کم تا متوسط کافئین سبب بروز اثرات ذهنی در انسان می شود که عموما لذت بخش تلقی می شوند. به صورت تخصصی تر کافئین یک متیل گزانتیل است که از یک متیل گزانتین رایج دیگر به نام تئوفیلین قوی تر است. نیمه عمر کافئین در بدن انسان ۳ تا ۱۰ ساعت است و زمان رسیدن به اوج غلظت آن در بدن ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است. کافئین به آسانی و به دلیل ساختار شیمیایی خاصی که دارد از سد خونی مغزی در مغز عبور می کند. ساز و کار اصلی اثرگذاری کافئین، اثر غیر تقویتی روی گیرنده های آدنوزین در مغز است. گیرنده های آدنوزین پروتئین مهاری G در سلول عصبی و دیگر اندام های را فعال کرده و در نهایت تشکیل پیام رسان ثانوی به اسم آدنوزین مونو فسفات حلقوی را مهار می کند و از انتقال پیام جلوگیری می کند. بنابراین مصرف کافئین موجب افزایش غلظت داخل سلول عصبی در رابطه با آدنوزین مونو فسفات حلقوی در نورون هایی می شود که گیرند های آدنوزین دارند. تخمین زده می شود که سه فنجان قهوه میزان کافئین را در مغز به حدی بالا می برد که ۵۰ درصد گیرنده های آدنوزین توسط کافئین اشغال می شوند. چندین آزمایش حاکی از آن است که کافئین و به خصوص در دوز ها یا غلظت های بالا می تواند بر نورون های دوپامینی و نورآدرنژیکی تاثیر بگذارد. دوپامین و نورآدرنالین یک ماده شیمیایی در مغز هستند که ارتباط بین سلول های عصبی را امکان پذیر می کنند. دوپامین علاوه بر نقشی که در حرکت و یادگیری حرکتی دارد در سیستم پاداش و لذت مغز نیز ایفای نقش می کند. نورآدرنالین نیز در سیستم اعصاب مرکزی با مواردی مانند استرس و اضطراب و خلق و خو رابطه دارد. اختصاصا فعالیت دوپامین ممکن است با مصرف کافئین شدت یابد که این فرضیه گزارش های بالینی مبتنی بر تشدید علائم روان پریشی گونه اسکیزوفرنی پس از مصرف کافئین را توجیه می کند. تصور می شود که فعال شدن نورون های نورآدرنژیک در بروز برخی  علائم محرومیت کافئین دخالت داشته باشد.

با مطالعه این اطلاعات می توان فهمید که این ماده چگونه می تواند بر مغز اثرات منفی بگذارد. در این حالت فرد نیاز است تا به نسبت سن، وزن و طبیعت بدن خود میزان مصرفی کافئینش در طول روز و شب را تنظیم کند. چرا که در صورت تنظیم نشدن می تواند علائم ناراحت کننده ای را به وجود بیاورد.

یکی از مواردی که فرد لازم است تا در سازگاری با این مشکل به آن توجه کند، این است که در زمان ها و واقع خاصی ان را مصرف کند. برخی افراد به دلیل مشکلی که در تنظیم خواب و بیداری دارند دست به مصرف کافئین می زنند. در مواقع زیادی افرادی که دارای شیفت های کاری در شب هستند به دلیل این که بتوانند بیدار بمانند، دست به مصرف بی رویه و زیاده از حد کافئین می زنند. همین مساله باعث بروز علائم می تواند شود. به همین دلیل توصیه می شود تا به جای مصرف بی رویه کافئین چرخه خواب و بیداری خود را کنترل کنند. در مواقع بسیاری می توان از یک ورزش کردن و یا پیاده روی ساده روزانه استفاده کرد و نیاز بدن به مواد شیمیایی سرخوش کننده را از این طریق مهیا کرد. در حین ورزش و به خصوص ورزش هایی که از زمان خاصی بیشتر می شوند و فشار مناسبی را به بدن وارد می کنند، باعث ترشح مواد شیمیایی در بدن می شود که می تواند اثرات سوء کافئین را جبران کند. در نتیجه توصیه به ورزش بسیار ضروری است.

در موارد بسیاری مشاهده می شود که افراد مشکلات قلبی و عروقی زیادی دارند. همانطور که گفته شد کافئین می تواند بر عملکرد قلب اثربخشی منفی داشته باشد و عملکرد آن را کاهش دهد. در مواردی که تپش قلب یا افزایش فشار خون را شاهد هستید سعی نکنید که با دارو و به صورت سر خودانه دارو را مصرف کنید. در این شرایط حتما لازم است تا بیمار به همراه یک همراهی کننده به پزشک متخصص مراجعه کنند. معمولا در بیماران قلبی وجود استرس و اضطراب های روزانه شایع است. در بسیاری مواقع به صورت ناخواسته و برای کنترل آن دست به مصرف کافئین می زنند. با این حال باید بدانند که یکی از اندام هایی که لازم است تا نسبت به آن نگران باشید، قلب و عملکرد قلبی – عروقی است.

در جهت مشکلاتی که این ماده می تواند با مشکلات اضطراب و افسردگی به همراه داشته باشد نیز باید نگران بود. در بسیاری از مواقع ترک و محرومیت از کافئین خود می تواند با اضطراب و افسردگی همراه باشد. اما نکته ای ظریف در این رابطه وجود دارد که باید به آن توجه کرد. در بسیاری از مواقع افرادی که اضطراب و افسردگی دارند، خود برای کاهش علائم  و شکایت های روانی شان به سمت کافئین کشیده می شوند. در این مواقع کافئین نقش یک داروی که هر موقع دوست داشته باشند هست را بازی می کند. اما پیش می آید که فرد از آن محروم می شود و یا اینکه از نظر فیزیولوژیکی عوارض دارویی نشان می دهد. در این مواقع باید آگاه بود که این در واقع می تواند بروز دوباره علائم اضطراب و افسردگی فرد باشد و علائم محرومیت و یا مسمومیت با کافئین بر آن اضافه شده است. در این مواقع لازم است تا بیمار به فکر درمان مشکل اصلی باشد و برای درمان آنها به درمانگران روانپزشکی و روانشناسی مراجعه کنند.

یکی موارد دیگر در رابطه با خواب است. تا جایی که امکان دارد از کافئین برای بیداری شبانه استفاده نکنید. این کار چرخه خواب و بیداری را به هم می ریزد و باعث عوارض جسمانی و روانی می شود. در این رابطه بی خوابی، مشکلات خورد و خوراک، کنترل نامناسب بر رفتار، تحریک پذیری، تحمل روانشناختی پایین، آسیب رسیدن به ارتباطات بین فردی و غیره مواردی هستند که ممکن است به علت این به هم ریختن چرخه هواب و بیداری ایجاد شود. به همین دلیل توصیه می شود تا قبل از اینکه مجبور به انجام کار در شب و یا زمان های خواب شوید، کارها را طبق یک برنامه زمان بندی شده و مناسب تنظیم و انجام دهید. با این حال باید توجه داشته باشید که این موارد برای افرادی است که مصرف بی رویه و زیاده از حد کافئین دارند و مصرف مناسب آن دارای شرایط دیگری است که شاید یک فنجان قهوه به کسی آسیب نرساند. 

اطلاعات بیشتر

در افراد مبتلا به اختلالات مرتبط با کافئین احتمال ابتلا به سایر اختلالات مرتبط با مواد بیشتر از سایر افراد است. حدود دو سوم کسانی که روزانه مقادیر زیادی کافئین مصرف می کنند، مصرف کننده داروهای خواب آور یا رخوت زا نیز هستند. در ادامه مواردی را از مواد غذایی و دیگر موادی که حاوی کافئین و محصولات بی کافئین هستند ذکر خواهیم کرد:

نوشابه و غذاها: قهوه تازه دم، قهوه فوری، چای (دم کرده یا کیسه ای)، کاکائو، قهوه بدون کافئین، یک قطعه شکلات.

نوشابه های گازدار: پپسی، کوکا.

داروهای نسخه دار: کافرگوت، میگرالام، آنوکوان، آسپرین کودئینه، بی اَی سی، داروُن، فیورینال.

ضد دردها و داروهای سرخوردگی بدون نسخه: اکسدرین، آسپرین کامپاند، آناسین، پدر بی سی، کاپرون، کوپ، دولار، میدول، نیلاین، نورجسیس، پی اَی سی، تری ژزیک، وانکویش، ادویل، آسپرین، امپیرین، میدول ۲۰۰، نوپرین، پامپرین.

محرک ها و اشتهابر های بدون نسخه: کافین- تی دی، کافدرین، ویوارین، وِر، کوویک- پِپ، آموستات، آنورکسین، آپدرین، نودوز، واکوز.

لازم است بدانید که در بیشتر مواقع مصرف عادی و روزانه کافئین که معمولا از طریق قهوه تامین می شود، به معنای این نیست که فرد حتما علائم مسمومیت و یا محرومیت از کافئین را نشان می دهد. همانطور که از عنوان این مقاله پیدا است و ذکر هم شد، این مساله در افرادی است که از نظر جسمانی واکنش متفاوتی را به کافئین دارند. با این حال در رابطه با مشکلات جسمانی و روانشناختی باید مواظب بود. افرادی با مشکلات قلبی و اعصاب لازم است تا حتما در این رابطه مواظبت های لازم را داشته باشند. در مواقع دیگر وجود یک اختلال روانشاختی در فرد می  تواند حساسیت به کافئین را به همراه داشته باشد. یک نمونه از این مورد کودکان مبتلا به اختلال نقص توجهه بیش فعالی/ تکانشگری هستند. این کودکان در کنار مشکلات مربوط به توجه و تمرکز، دارای بیش فعالی حرکتی و رفتارهای خارج از کنترل هستند. این کودکان در بیشتر مواقع آرام و قرار ندارند و در حال بازی و جنب و جوش هستند. اما نکته مهم در رابطه با این کودکن این است که بسیاری از انها در رابطه با تغذیه و رژیم غذایی نیاز به مراقبت دارند. به عنوان مثال توصیه نمی شود تا نوشابه ها و شکلات های انرژی زا بخورند. مخصوصا مواد سرشار از مواد قندی که در برخی از آنها با افزایش بیش فعالی و انجام رفتارهای نابهنجار همراه است. کافئین یکی از موادی است که برای این کودکان توصیه نمی شود. هر چند شاید بسیاری از کودکان از خوردن نوشیدنی مانند قهوه اسپرسو و یا دیگر انواع قهوه هایی با مزه تلخ خوششان نیاید، با این حال در بسیاری از موارد از مصرف انواع نشویدنی های کافئین دار که شیرین کننده و یا دیگر مواد خوراکی به مراه آنه اوجود دارد، خوششان بیاید. یا به عنوان مثال شکلات که دارای کافئین است را دوست داشته باشند. این گونه مواد خوراکی خود می تواند در کنار کافئین قند کافی را هم در اختیار سیستم جسمانی کودک قرار داده و بر مشکل بیفزاید. در این شرایط است که باید به اهمیت این ماده توجه خاص داشت. در رابطه با دیگر بیماری های جسمانی و روانشناختی نیز باید به این مساله توجه داشت.

پیشگیری

مطمئنا یکی از راه هایی که می تواند به خوبی از ابتلای به اختلالات مرتبط با کافئین اثرگذار باشد، تنظیم مقدار نوشیدن این ماده در دفعات مختلف در طول روز و مقدار دوز مصرفی است. این کار باعث می شود که بدن فرد بر اساس فیزیولوژی و شرایط خودش با این مقداراز کافئین تنظیم شود. در موارد متعدد پیش می آید که فرد برای بیدار ماندن های شب و یا احساس سر حالی در طول روز دست به مصرف زیاد مواد کافئین دار می زند. این باعث می شود تا در کنار واکنش اندام های دیگر بدن، سیستم اعصاب مرکزی فرد نیز واکنش نشان دهد و به همین دلیل پس از مدتی نسبت به دوز خاصی از آن عادت می کند. در همین شرایط است که وقتی فرد دیگر آن مقدار مصرفی را که مغز به آن عادت کرده است، مصرف نمی کند، علائم محرومیت را نشان می دهد. با این حال در مواردی که مسمومیت با کافئین پیش می آید نیز بدن در رابطه با مقدار اضافی کافئین مصرفی واکنش نشان می دهد و امکان مواردی مانند بی قراری روانی و جسمی به همراه نگرانی و اضطراب را برای فرد به همراه دارد.

از جمله کارهای دیگری که می توان برای پیشگیری از بروز علائم مربوط به محرومیت و مسمومیت با کافئین می توان انجام داد، جایگزین کردن آن با دیگر انواع نوشیدنی ها و یا  مواد خوراکی است. در بسیاری از موارد می توان از منبع انرژی هایی استفاده کرد که برای فرد انرژی لازم برای طول روز و انجام امور را مهیا می کند. به همین دلیل می توان از این تکنیک استفاده کرد و جایگزین مناسبی را پیدا کرد. در موارد دیگری نیز می توان از منابع کافئین دار با میزان دوز پایین کافئین استفاده کرد. به عنوان مثال مصرف یک لیوان بزرگ از قهوه که سرشار از کافئین و یکی از منابع اصلی آن است، می تواند واکنش سریع بدن را به همراه داشته باشد. با این حال شاید مصرف یک لیوان چای برای رفع موقت خستگی برای فرد کافی باشد. و یا اینکه از نوشابه های رژیمی با سطح قند و کافئین مناسب استفاده کند. گاهی فرد می تواند با برنامه و بصورت تدریجی مصرف آن را به صفر برساند و از نوشیدنی ها و منابع غذایی دیگری مانند انواع آب میوه ها استفاده کند.

خلاصه

اختلالات مرتبط با کافئین یکی از انواع اختلالات مرتبط با مواد موثر بر سیستم اعصاب است که در دو حالت مسمومیت با کافئین و محرومیت از آن مشخص می شود. در حالت اول فرد با مقدار بیشتر از حد نیاز برای بدنش مصرف کافئین دارد و به همین دلیل بدن شروع به نشان دادن علائم بیش کافئینی نشان می دهد. در حالت محرومیت از کافئین فرد، از قبل مصرف کافئین به نسبت زیادی داشته است و با این حال پس از عدم مصرف آن علائمی مانند خستگی و سر درد را نشان می دهد.

از جمله دلایل گرایش به کافئین در افراد می توان به ژنتیک و تفاوت های فردی اساره کرد. در مطالعاتی که در این زمینه انجام شده است نشان داده شده است که سن و جنسیت هم می توانند تاثیر گذار باشند. با این حال نشان داده شده است که در افراد با سوء مصرف دیگر مواد مانند سیگار و الکل نیز مصرف کافئین وجود دارد.

کافئین ماده ای است که در مواد خوراکی مختلفی وجود دارد و اثرات مختلفی را می تواند بر اندام های بدن و بخصوص مغز داشته باشد. این ماده با توجه به گیرنده های مختلفی که در مغز وجود دارد بر آنها اثر می کند و باعث تغییر در فعالیت و عملکرد سیستم عصبی می شود. در این حالت مغز و دیگر اندام های بدن می توانند به دلیل مصرف مکرر کافئین به حضور آن عادت کنند. در مواقعی نیز میزان بالای آن گیرنده ها را پر می کند و می تواند علائم و نشانه های مسمومیت را به وجود آورد. با این حال پس از عادت کردن بدن به سطح خاصی از کافئین در صورتی که فرد در طول روز نتواند مقدار مورد نیاز را مصرف کند، بدن علائم محرومیت از کافئین را نشان می دهد و باعث علائم و نشانه هایی مانند سر درد، خستگی، بی قراری روانی و بدنی، بی حوصلگی، احساس اضطراب و افسردگی را برای فرد به همراه داشته باشد.

در موارد حاد و شدید از مسمومیت و محرومیت از کافئین لازم است تا حتما فرد را برای بررسی اولیه و دریافت کمک های ضروری به درمانگاه منتقل کرد. بررسی اولیه و ضرورت مصرف داروی خاصی در این شرایط بر عهده پزشک معالج است. در مواردی شاید لازم باشد تا مشخص شود که آیا مصرف کافئین در فرد با مصرف ماده دیگری که بیمار مصرف کرده است، تداخل داشته است یا خیر. به همین دلیل در برخی شرایط شاید لازم باشد تا فرد آزمایش ادرار یا دیگر آزمایش های مربوطه را انجام دهد. در موارد دیگر پیش می آید که فرد از بیماری های زمینه ای خاصی رنج می برد و این درمان را می تواند پیچیده تر کند. به همین دلیل است که توصیه به درمن خودسرانه و تجویزهای خودسرانه نمی شود.

مشکل اختلالات مرتبط با کافئین را می توان با روش های مختلفی درمان کرد. در درجه اول این برنامه مصرف منابع کافئین دار است که باید کنترل شود. فرد نباید در طول روز بیشتر از مقدار مصرفی خاصی را مصرف کند. کافئین ماده ای است که بدن به راحتی به آن واکنش نشان می دهد و مصرف بی رویه آن برای فرد مشکل به وجود می آورد. در نتیجه در درجه اول توصیه می شود تا فرد یا از دوز روزانه مشخصی استفاده کند و یا در درجه دوم آن را با نوشیدنی ها و دیگر منابع انرژی زا مانند آب میوه ها و میان وعده ها جایگزین کند.

با این حال در موارد بالینی و حاد اختلالات مرتبط با کافئین لازم است تا فرد تحت نظر پزشک قرار گیرد و در صورت لزوم داروهای خاصی را نیز مصرف کند تا بتوان علائم را پس از برگرداندن حالت عادی به بدن، از بین برد. در موارد حاد توصیه به درمان و مصرف داروی خاصی نمی شود. مخصوصا زمانی که فرد سوء مصرف مواد و یا بیماری زمینه ای خاص دیگری دارد.

منابع

خلاصه روانپزشکی کاپلان. ترجمه فرزین رضاعی. انتشارات ارجمند.

دارو های موثر برروان. انتشارات ارجمند.

راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات روانی، ترجمه فرزین رضاعی. انتشارات ارجمند

کلینیک مربوطه

آزمایشگاه روان سنجی و نقشه مغزی

این آزمایشگاه به عنوان نمایندۀ انحصاری مرکز HBimed سوئیس، مجهز به روزآمدترین دستگاه های ثبت (Mitsar, Neuroamp II) و نرم افزارهای تحلیل (Neuroguide, HBimed) است.

آزمایشگاه روان سنجی و نقشه مغزی

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کلینیک مصاحبه و تشخیص

کلینیک مصاحبه و تشخیص زیر مجموعه کلینیک روانشناسی آتیه است که نقطه ورود تمامی مراجعین جدید به کلینیک روانشناسی آتیه در مرحله اول محسوب می شود.

کلینیک مصاحبه و تشخیص

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کادر درمان

ویدئوها

دانستنی ها

عکس مربوط به آموزش و ارتقا سلامت

دمانس و فعالیت اجتماعی

دمانس چیست؟ مغز انسان ارگانی است که تمام اطلاعات ضروری را ذخیره، یادآوری و پردازش می کند. مغزی که به وسیله بیماری دمانس تخریب شده