اختلال حمله خواب

اختلال حمله خواب

اختلال حمله خواب

اختلال حمله خواب

تعریف اختلال

حمله خواب یا به اصطلاح نارکولپسی عبارت است از خواب آلودگی زیاد روزانه و همراه با علائم دیگری مانند نفوذ مرحله خواب REM در حالات بیداری. این حملات خواب در واقع دوره های خواب آلودگی غیر قابل مقاومتی هستند که منجر به دوره های خواب ۱۰ تا ۲۰ دقیقه ای می شوند و بعد از این دوره های خواب، فرد مبتلا دست کم به صورت موقت احساس رفع خستگی می کند. این حملات ممکن است در واقع در زمان های نامناسبی در رفتار فرد اتفاق بیفتند و عواقب بدی را به همراه داشته باشند. خواب REM شامل توهمات پس خواب و پیش خواب، از دست دادن قدرت و قوام عضلات و فلج خواب شوند. ظهور خواب REM در مدت ۱۰ دقیقه از شروع خواب عادی نیز جزو حملات خواب تشخیص گذاشته می شود. این اختلال می تواند خطرناک باشد زیرا ممکن است منجر به تصادف اتومبیل یا حوادث غیر مترقبه شوند. برآورد می شود که این اختلال در دو صدم درصد تا شانزده صدم درصد بزرگسالان روی می دهد. تا حدودی نیز یک زمینه خانوادگی مشاهده می شود. باید این را در نظر گرفت که حمله خواب نوعی صرع یا اختلال درونی نیست. این اختلال نوعی نابهنجاری در سازوکارهای خواب است. بخصوص مکانیسم های مهارکننده خواب  REM و در حیوانات دیگر هم مشاهده شده است. حمله خواب ممکن است در هر سنی روی دهد، با این حال سن نوجوانی و جوانی می تواند زمان شروع آن باشد و معمولا سن شروع آن پیش از ۳۰ سالگی می باشد. نحوه تغییرات این اختلال یا کند است و بصورت مداوم و پایداری پیشرفت می کند و یا به سطح ثابتی می رسد که در سرتاسر عمر حفظ می شود.  

علائم

شایع ترین علامت این اختلال، حملات خواب هستند. در این حملات خواب فرد مبتلا نمی تواند و قادر به این نیست که مانع به خواب رفتن خود شود. در اغلب موارد همراه این علامت از دست دادن نیرو و ایستادگی عضلانی دیده می شود که عبارت است از افت ناگهانی قوام و نیروی عضلانی مانند پایین افتادن آرواره های زیرین، خم شدن سر به طرف جلو، ضعف ناحیه زانوها یا فلج تمام عضلات ارادی و اسکلتی همراه با سقوط فرد. فرد مبتلا اغلب در خلال دوره های کوتاه نیروی عضلانی بیدار می ماند اما دوره های طولانی با خواب همراه است و در نوار مغز یا الکتروانسفالوگرافی علائم خواب REM را نشان می دهد. سایر علائم و مشکلات ناشی از این بیماری عبارت هستند از توهمات چیش از یا پس از خواب: تجارب روشن و قابل درک به صورت شنیداری یا دیداری که در شروع خواب یا هنگام بیدار شدن روی می دهد. بیمار اغلب لحظاتی دچار ترس می شود اما ظرف یک یا دو دقیقه به وضع روانی کاملا طبیعی برگشته و متوجه می شود که در واقع چیزی نبوده است. علامت دیگری که چندان شایع نیست و با این حال در این اختلال امکان حضور آن وجود دارد، فلج خواب است. این مشکل به شکلی است که فرد مبتلا در جریان آن اکثرا صبح هنگام بیدار شدن از خواب روی می دهد و در جریان آن بیمار بیدار و هشیار است ولی قادر به تکان دادن عضلات خود نیست. اگر این مشکل بیش از چند ثانیه طول بکشد، این امکان وجود دارد که بی نهایت ناراحت کننده شود: دوره های کوتاه و منفرد فلج خواب در بسیاری از افراد غیر مبتلا به حمله خواب نیز مشاهده می شود. بیماران مبتلا به حمله خواب اظهار می دارند که شب ها به سرعت به خواب می روند. با این حال در بیشتر مواقع خوابشان منقطع است.

این مشکل دارای یک شکل کلاسیک و قدیمی هم هست. مشخصه شکل کلاسیک این حمله خواب این چهار علامت است: خواب آلودگی روزانه مفرط، از دست دادن توان و قدرت عضلانی در بدن، فلج خواب و توهمات پیش از به خواب رفتن. در این بیمارن اغلب ساختمان خواب غیرطبیعی است به شکلی که در آن خواب REM کمی بعد از شروع خواب (هم در شرایط خواب شبانه و هم چرت های روزانه) شروع می شود. این یافته همراه با علائم چهار گانه نشان می دهد که این بیماری یک مشکلی در نفوذ زود هنگام و نابهنگام خواب REM در شرایط عادی زندگی است که این اختمال می رود که علت آن ناشی از بدکاری ناحیه تنظیم و درگاه خواب REM می باشد. علائم چهار گانه آن با خصوصیات خواب REM تناسب دارد. فلج خواب همانند بی قوامی عضلات است که زمان خواب REM مشاهده می شود. توهمات پیش از خواب رویاهای واضحی هستند که در زمان هایی بروز می کنند که بیمار هنوز هشیار یا نیمه هوشیار است. اما همه بیماران مجموعه کامل علائم را ندارند. برآورد می شود که حمله خواب ۱۰ تا ۶۰ درصد از هر ده هزار نفر را به خود مبتلا می کند. هیجانات قوی معمولا آغازگر و راه اندازی از دست دادن توان و نیروی عضلانی عملک می کنند. راه انداز های هیجانی شایعی که مهم است تا بدان ها توجه شود اینها هستند: خنده و خشم. شدت از دست دادن نیرو و توان عضلانی دامنه وسیعی از مشکلات را به خود اختصاص می دهد. این مشکلات از ضعف گذرا در زانها تا فلج کامل در حین اینکه فرد در حال هشیار است، متفاوت است. حملات قوام باختگی از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می کشد. معمولا بیمار قادر به صحبت نیست و مکن است که نقش بر زمین شود. خواب شبانه اغلب منقطع است و ممکن است آشفتگی خواب قابل توجهی وجود داشته باشد. بیماران ممکن است مه در ارتباط با حمله خواب، افسردگی پیدا کنند و این بخصوص زمانی بروز پیدا می کند که حمله خواب کامل درمان نشده باشد. انزوای اجتماعی، اشکال در اشتغال و فعالیت تحصیلی و ترس از رانندگی در حس فقدانی که بیماران دچار حمله خواب تجربه می کنند، نقش دارد.

دلایل

در ۹۰ تا ۱۰۰ درصد افراد مبتلا به مشکل حمله خواب نوعی آنتی ژن وجود دارد که فقط در ۱۰ تا ۳۵ درصد افراد سالم دیده می شود. یکی از مطالعات جدید نشان داده است که بیماران مبتلا به حمله خواب به کمبود یک ماده شیمیایی در سیستم عصبی به نام هیپوکرتین مبتلا هستند. این ماده سبب تحریک اشتها و بیداری می شود. در پيوهش های دیگری نتایج حاکی از آن بود که تعداد سلول های عصبی هیپوکرتین در افراد مبتلا به حمله خواب ۸۵ تا ۹۵ درصد کمتر از سایر افراد است. . حمله خواب نمونه نوعی خواب آلودگی است که بر اثر کارکرد نامناسب دستگاه عصبی پایه ساز و کار خواب ایجاد می شود. علت این اختلال نیز از کارکرد نامناسب ژنتیکی هیپوکرتین و نقص عملکرد آن است. در مطالعات نشان داده شده است که سیستم هیپوکرتین در حمله خواب نقش اساسی و اصلی را بازی می کند. در مدل حمله خواب در حیواناتی که دارای جهش در ژنتیک هیپوکرتین بودند، این مشکل بروز کرد که منجر به اختلال درگیرنده این ماده عصبی می شد. در حمله خواب انسانی سطوح هیپوکرتین در مایع مغزی نخاعی قابل شناسایی نیست. در همین رابطه ارتباط قدرتمندی بین حمله خواب و یک HLA اختصاصی نشانگر یک فرآیند خودایمنی است که سلول های حاوی هیپوکرتین را در دستگاه عصبی مرکزی سیستم عصبی انسان تخریب می کند.

عوامل خطرساز

ژنتیک

استرس و اضطراب های روانشناختی

عوارض

لازم است بدانید که حمله خواب یکی از مشکلزا ترین مشکلات خواب برای فرد مبتلا است. از آنجا که این مشکل در حالات مختلف بیداری و به صورت ناگهانی رخ می دهد، می تواند در محیط های محتلف خود را نشان دهد و عواقب جبران ناپذیری را برای فرد به همراه داشته باشد. به عنوان مثال برای یک اپراتور دستگاه در یک کارخانه این مشکل می تواند عملکرد شغلی او را کامل تحت تاثیر قرار دهد. یا به عنوان مثال در حین رانندگی که می تواند عواقب بسیار جیران ناپذیری را به همراه داشته باشد. در موارد دیگری هم به همین شکل است. در مواقعی که فرد در حال عبور از خیابان یا در حال گذر از یک خط عابر است، کوچکترین بروزی از این بیماری می تواند باعث اختلال در رفتار و کنترل فرد روی خود شود که با افتادن ناگهانی در موقعیت مورد نظر و مشکلات تصادف شود. در مواردی پیش می آید که فرد به دلیل از دست دادن ناگهانی توان عضلانی خود و قوام باختگی می افتد و از ناحیه سر اصابتی با زمین و یا جای دیگری دارد. در این حالت فرد امکان ضربه به سر و در صورت شدید بودن مشکل خون ریزی و پیامدهای مغزی باید بود. این حالت زمانی مهم تر می شود که فرد دارای سن بالایی بوده و به همین دلیل ترمیم و رهایی از عواقب این مشکل برایش طولانی تر و مشکل تر می شود. از نظر روانی نیز حمله خواب با پیامدهایی روبرو است. فرد مبتلا به این مشکل معمولا همواره از اتفاق افتادن مشکل استرس و اضطراب دارد و به همین دلیل نیز امکان دارد که از رفتن به بیرون از خانه و یا تداوم شغل و کار خود منصرف شود. در این حالت در کنار مشکلات حمله خواب، انزوای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و شغلی نیز سراغ فرد خواهد آمد که مزید بر علت خواهد شد. مشکلات خانوادگی، زوجی و یا بین فردی ناشی از این مشکل نیز خود در حالت های بالینی شدید می تواند به وجود آید. در این حالت است که پیشنهاد جدی می شود تا فرد هم برای دارو درمانی و هم گرفتن مشاوره های تخصصی نزد پزشک و روانشناس مراجعه کند. این مشکل خود تحت تاثیر چنین استرس هایی بیشتر می تواند علائم خود را نشان دهد و همین مساله باعث دشوارتر شدن کنترل آن می شود. به صورت کلی لازم است تا فرد مبتلا و خانواده او برای کنترل این مشکل نظارت جدی داشته باشند و برای پرهیز از عواقب ناگوار آن نکات اصلی را رعایت کنند.

امادگی برای اولین مراجعه

جهت بررسی این بیماری، در صورتی که بیمار علائم را در خود مشاهده کرد، لازم است تا حتما برای بررسی بیشتر به پزشک متخصص نورولوژی یا روانپزشکی مراجعه کند. در این حالت در صورت نیاز متخصص مربوطه تست ها و آزمایش های مورد نیاز را برای بررسی دقیق تجویز خواهد کرد. با این حال در مواردی که تشخیص واضح است و نیازی به آزمایش نیست، دارو درمانی می تواند در درجه اول شروع شود.

ازمون ها و تشخیص

زمانی که تشخیص از نظر بالینی چندان مشخص نیست، خواب نگای چندگانه شبانه نشانه دهنده دوره های خواب REM در شروع خواب است. ثبت مکرر دوره های نهفتگی خواب روزانه (ثبت چندین چرت با فواصل ۲ ساعته) شروع سریع خواب و معمولا یک یا چند دوره REM در شروع خواب را نشان می دهد.

درمان

لازم است بدانیم که هیچ درمان قطعی برای حملات خواب در افراد مبتلا به آن متاسفانه وجود ندارد. با این حال می توان علائم و مشکلات ناشی از آن را کنترل و اداره کرد. گاه گاهی یک برنامه چرت زدن اجباری در فواصل منظم و مرتب روز می تواند مفید واقع شود و در برخی موارد نیز حتی این برنامه می تواند به تنهایی و بدون مصرف و استفاده از داروی خاصی تقریبا به طور کامل بیماران را بهبود دهد. در شرایطی که نیاز به تجویز دارو است، این داروهای حرک اعصاب هستند که از همه بهتر عمل می کنند. داروی مودافینیل یکی از داروهایی است که اثربخشی آن توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده آمریکا برای این بیماری تایید شده است. این دارو می تواند سبب کاهش تعداد حملات خواب و بهبود عملکرد روانی حرکتیدر حمله خواب شود. این یافته علمی نشان دهنده نقش سازوکارهای ماده شیمیایی به نام نورآدرنالین در پیدایش این اختلال است. مودافینیل دارای برخی عوارض دارویی است که دیگر داروهای رایج محرک روان هستند. در نتیجه مصرف کنندگان و متخصصان تجویز کننده این دارو باید به عوارض ناشی از داروهای محرک و امکان حالات تحمل به آم توجه داشته باشند.

متخصصین خواب اغلب داروهایی موسوم به داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای و یا داروهای بازدارنده ماده شیمیایی سروتونین در مغز را برای کاهش مشکل حمله خواب تجویز می کنند. در این حالت آنها از ویژگی سرکوب کنندگی خواب REM که این داروها ایجاد کننده آن هستند، استفاده می کنند. از طرفی هم از آنجا که به نظر می رسد حمله خواب ناشی از مشکل در خواب REM است، این رویکرد منظقی و عقلانی به نظر می رسد. گزارش های دیگر علمی نشان داده اند که داروهای ایمی پرامین، مودافینیل و فلوکستین می توانند در کاهش یا رفع حملات خواب در بیداری کمک کننده باشند. هر چند که دارو درمانی یک درمان انتخای و اولیه برای این مشکل به حساب می آید، با این حال رویکرد درمانی کلی باید موارد درمانی دیگری مانند چرت های زمانبندی شده، تعدیل شیوه زندگی، مشاوره روانشناختی، عدم مصرف دارو در روزهای خاصی با هدف کاهش حالت تحمل و کنترل دقیق بر مصرف داروها، سلامت عمومی و وضعیت قبلی بیمار را در بربگیرند.

سازگاری و حمایت

توصیه می شود تا فرد مبتلا به این اختلال، قبل از هر چیز برنامه زمانی داروهای خاص دیگرش را در تعامل با داروهای ضروری برای این مشکل، در مشورت با پزشک معالج مطرح کند و از یک برنامه مرتب و منظم استفاده کند. ضمن اینکه باید توجه داشته باشد این اختلال صرفا با دارو نیست که کنترل می شود و در کنار آن باید یک برنامه زمانی منظم برای خواب خود داشته باشد. یک برنامه زمانی منظم خواب می تواند در عملکرد بهتر و مناسب تر مغز بسیار کمک کننده باشد. این مساله نه تنها در این بیماران بلکه در افراد عادی و بدون تین مشکل نیز به همین شکل است. کمک اعضای دیگر خانواده در موارد بسیاری لازم و ضروری است. افراد مبتلا به حمله خواب شاید لازم باشد در موقعیت های خاص اجتماعی و کاری نیاز به همراه بودن یک فرد برای کمک و پیشگیری از مشکلات محتمل در کنارشان باشد. این مهم مخصوصا زمانی برجسته تر است که فرد قرار است رانندگی و یا پیاده روی های طولانی داشته باشد. یا مثلا برای مدت به نسبت طولانی به تنهایی و موقت در یک جا زندگی کند. در این حالت لازم است تا همراه و کمکی برای کنترل شرایط حضور داشته باشد. حضور یک همراه دلسوز و با مسئولیت برای این افراد یک نعمت است. فردی که همواره از نظر روحی کمک کننده فرد مبتلا و نقش کاهش دهنده استرس و اضطراب او باشد. این همراه می تواند در مدیریت و کنترل شرایط زندگی برای فرد نقش حمایتی داشته باشد. با این حال این مساله نباید به صورتی باشد که باعث وابستگی فرد مبتلا شده و از مسئولیت های فردی و اجتماعی خود بکاهد. یا مثلا به گونه ای نباشد که فرد برای حتی کوچک ترین کاری به فرد همراه وابسته باشد. در کنار موارد ذکر شده داشتن یک سبک زندگی روتین و منظم ضروری است. خواب مناسب، روتین بودن کارها، برنامه کاری منظم، برنامه ورزشی منظم، تغذیه سالم و موارد مشابه در کنترل مشکل فرد بسیار می تواند کمک کننده باشد.

اطلاعات بیشتر

در نظر داشته باشید که حملات خواب تشابه زیادی را می تواند با حمله های صرعی و تشنج ناشی ازآن داشته باشد. با این حال بهتر است بدانید که صرع معمولا با تشنج مخصوصا عضلانی (البته براساس نوع صرع علائم می تواند متفاوت باشد) همراه است و معمولا با حالات آورا یا علائم قبل از شروع حمله صرعی همراه است که خود فرد نیز از آن آگاه است. به همین دلیل است توصیه می شود تا ارزسابی تخصصی توسط پزشک و متخصص مربوطه انجام شود. همچنین در نظر داشته باشید که داروهایی هم که این افراد مصرف می کنند جدا است. افراد مبتلا از داروهای جداگانه ای استفاده می کنند. این در حالی است که همانطور که ذکر شد، داروهای محرکی مانند مودافینیل و یا ضدافسردگی ها داروهای مورد استفاده در حمله خواب است.

گاهی فرد ممکن است که دارای حالت بی حالی و افتادگی بدنی در شرایط شک عصبی و هیجانی شود. در این حالت هم باید در نظر گرفت که شاید لازم باشد تا فرد مبتلا در کنار دریافت مشاوره روانپزشکی و روانشناسی، ارزیابی نوار مغز یا الکتروانسفالوگرافی انجام شود. تشخیص این موارد بر عهده متخصص مربوطه است.    

پیشگیری

موارد زیر می تواند در پیشگیری از این بیماری کمک کننده باشد:

چرت های زمانبندی شده، تعدیل شیوه زندگی، مشاوره روانشناختی، عدم مصرف دارو در روزهای خاصی با هدف کاهش حالت تحمل و کنترل دقیق بر مصرف داروها، سلامت عمومی و وضعیت قبلی بیمار

خلاصه

خلاصه

حمله خواب یکی از مشکلات و اختلالات خواب است که با به خواب رفتن ناگهانی فرد در حالت بیداری یا خواب همراه است. این مشکل می تواند با الگوهای خواب انگاری بررسی شود و علائم آن را در یک مصاحبه تشخیصی بدست آورد. علت این اختلال را مشکلات زیستی در گیرنده های یک انتقال دهنده عصبی مغز تعیین کرده اند. به نظر می رسد که ساختارهای مغزی کنترل کننده خواب و بیداری و حالت خواب REM مغز در این اختلال دچار مشکل هستند. داروهای عصبی مانند مودافینیل، ضدافسردگی های سه حلقه ای و بازدارنده های انتخابی سروتونین می توانند در کنترل این مشکل کمک کننده باشند. با این حال داشتن یک سبک زندگی سالم بسیار کمک کننده است. تغذیه مناسب، برنامه زمانی خواب مناسب، ورزش منظم و موارد مشابه در کنترل مشکل می توانند کمک کننده باشند. توصیه می شود تا افرادی در کنار فرد مبتلا باشند و نقش حمایتی را برای او در جهت کاهش مشلات روانشناختی ناشی از حمله خواب و همچنین جلوگیری از عواقب غیرقابل جبران آن حضور داشته باشند.

منابع

اختلال خواب؛ شناخت اختلالات خواب و آشنایی با بهداشت خواب. نوشته نرجس شمس‌علیزاده. نشر قطره

خلاصه روانپزشکی کاپلان و سادوک. ترجمه فرزین رضاعی. جلد دوم. نشر ارجمند.

اختلالات و مشکلات خواب کودکان. ترجمه پیمان ولدبیگی و سالار فرامرزی. نشر آموخته

درسنامه خواب کاپلان و سادوک. ترجمه حبیب الله خزایی، فرنوش امامیان و پیمان ولدبیگی. نشر پایگان

مبانی نروروسایکولوژی. داود معظمی. نشر سمت

روانشناسی فیزیولوژیک. محمدکریم خداپناهی. نشر سمت

 

کلینیک مربوطه

آزمایشگاه روان سنجی و نقشه مغزی

این آزمایشگاه به عنوان نمایندۀ انحصاری مرکز HBimed سوئیس، مجهز به روزآمدترین دستگاه های ثبت (Mitsar, Neuroamp II) و نرم افزارهای تحلیل (Neuroguide, HBimed) است.

آزمایشگاه روان سنجی و نقشه مغزی

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کلینیک مصاحبه و تشخیص

کلینیک مصاحبه و تشخیص زیر مجموعه کلینیک روانشناسی آتیه است که نقطه ورود تمامی مراجعین جدید به کلینیک روانشناسی آتیه در مرحله اول محسوب می شود.

کلینیک مصاحبه و تشخیص

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کلینیک افسردگی و دوقطبی

کلینیک افسردگی و دوقطبی آتیه درخشان ذهن در سال ۱۳۸۶ همزمان با شکل گیری کلینیک آتیه به منظور برطرف کردن و بهبود اختلالات خلقی از جمله افسردگی، فعالیت خود را آغاز کرد.

کلینیک افسردگی و دوقطبی

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کادر درمان

ویدئوها

دانستنی ها

عکس مربوط به آموزش و ارتقا سلامت

حافظه کارکردی (کاری)

حافظه کارکردی به سیستم ظرفیت محدود که باعث می شود ذخیره موقتی انجام شود و اطلاعات ضروری برای چنین کارهای شناختی پیچیده مثل درک مطلب،