اختلالات خواب وقفه تنفسی

اختلالات خواب وقفه تنفسی

اختلالات خواب وقفه تنفسی

اختلالات خواب وقفه تنفسی

تعریف اختلال

خواب با تنفس مختل شامل اختلالاتی از سندروم مقاومت مجاری هوایی بالایی گرفته تا وقفه تنفسی شدید انسدادی خواب است. تخریب های تنفسی مرتبط با خواب نظیر وقه تنفسی (عدم وجود جریان هوا) و افت تنفس (کاهش جریان هوا) اغلب به دلیل انسداد مجاری هوایی ایجاد می شوند. با این حال، گاهی کاهش تنفس بر اثر تغییرات مرکزی (ساقه مغز) در کنترل تهویه، عوامل سوخت و سازی یا نارسایی قلبی بروز می کند. پدیده تنفسی اختلال خواب را می توان در سه دسته مرکزی، انسدادی یا مختلط تقسیم کرد. وقفه تنفسی مرکزی به کاهش یا فقدان تلاش تنفسی مربوط می شود. در نسخه پنجم کتاب راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات روانی انجمن روانپزشکی آمریکا سه اختلال تحت طبقه اختلالات خواب مرتبط با تنفس گنجانده شده اند: افت تنفس/ وقفه تنفسی انسدادی خواب، وقفه تنفسی مرکزی خواب و افت تهویه مرتبط با خواب.

علائم

افت تنفسی یا وقفه تنفسی انسدادی خواب

مشخصه وقفه تنفسی خواب که وقفه تنفسی انسدادی نیز نامیده می شود، انسداد یا انسداد نسبی مجاری تنفسی فوقانی به صورت تکرار شونده در خلال خواب است. وقتی فرد به خواب می رود مقاومت مجرای هوایی افزایش می یابد. در برخی از افراد این منجر به افزایش تلاش تنفسی یا انسداد مجاری هوایی می شود. این دوره های انسداد عملکردی مجاری هوایی بالایی منجر به کاهش اشباع گلوبول های قرمز خون از اکسیژن در رگ ها و برانگیختگی گذرا در فرد می شود. پس از این حالت باز تنفس به حالت عادی و طبیع خود بر می گردد. دوره وقفه تنفسی خواب طبق تعریف عبارت است از وقفه تنفس برای مدت ۱۰ ثانیه یا بیشتر در خلال خواب. در خلال دوره وقفه تنفسی انسدادی تلاش تنفسی ادامه دارد اما جریان هوا به دلیل فقدان باز بودن مجرای هوایی متوقف می شود. کاهش تنفس به مدت دست کم ۱۰ ثانیه افت تنفس یا هیپوپنه نامیده می شود. انسداد نسبی (افت تنفسی) می تواند منجر به برانپیختگی یا منقطع شدن خواب شود. درنتیجه کاهش در تهویه می تواند سبب کاهش غلظت هموگلوبین شود. 

ویژگی های بالینی همراه با افت تنفسی عبارت هستند از خواب آلودگی مفرط، خر و پف، چاقی، خواب نا آرام، بیدار شدن شبانه همراه با احساس خفگی و فقدان تنفس، خشکی دهان همزمان با بیدار شدن صبحگاهی، سر درد صبحگاهی و عرق کردن شبانه شدید. بیماران همچنین ممکن است دچار فشار خون بالا، نارسایی نعوظی در مردان، افسردگی، نارسایی قلبی، شب ادراری، تخریب حافظه به دلیل وقفه تنفسی یا افت تنفس انسدادی خواب شوند. افت تنفسی و وقفه تنفسی انسدادی می توانند در هر مرحله از خواب بروز کنند. با این حال معمولا در خلال خواب REM، مرحله یک خواب غیر REM و مرحله ۲ خواب غیر REM بروز می کنند.

دلایل

همانطور که در اختلالات دیگر خواب نیز مطرح است، اولین گزینه در این مشکل می تواند ناشی از ژنتیک و عملکرد نامناسب مراکز عصبی درگیر در خواب و بیداری و کنترل تنفس در بدن هستند. این مراکز که بیشتر در ساختار های عصبی ساقه مغز قرار دارند، وظیفه کنترل ریتم تنفس و به صورت کلی اعمال خودکار مغز مانند ضربان قلب و تنش عضلات صاف بدن را بر عهده دارند. اختلال و مشکل برای این نواحی می تواند در خواب و کنترل تنفس مشکل ایجاد کنند. به همین دلیل داروهایی هم استفاده می شود اثر بخش بر این سیستم و تحریک کننده مغز هستند. این داروها با تحریک نواحی نام برده می توانند سطح برانگیختگی کلی مغز که از ساقه مغز شروع می شود و در نتیجه تنظیم چرخه خواب و بیداری و سطح هشیاری فرد تاثیر گذار باشند.

عوامل خطرساز

عوامل زمینه ساز برای اختلال افت تنفس می تواند موارد زیر باشد: مرد بودن، رسیدن به سن میانسالی، چاق بودن، کوچک بودن فک یا میکروگناسی، عقب بودن فک پایین، ناهنجاری های بینی حلقی، کم کاری تیروئید و آکرومگالی. در کنار این موارد زمینه ای موارد دیگر هم هستند که مرتبط با سبک زندگی و رفتارهای شخصی خود فرد هستند. به عنوان مثال تغذیه ناسالم و سرشار از چربی و کربوهیدرات می تواند با اضافه وزن و چاقی همراه باشد. در این حالت همانطور که ذکر شد، چاقی خود می تواند یکی از علل این مشکل باشد. همچنین ورزش نکردن و فعالیت کم در طول شبانه روز می تواند چاقی را تشدید و سوخت و ساز بدن را کاهش دهد. در مواردی که وقفه تنفسی در حالت به پشت خوابیده رخ می دهد باید توجه داشت که شکل خوابیدن فرد در این حالت مهم است و فرد نباید به هر شکلی که دوست دارد بخوابد. در این حالت لازم است تا کامل به این قضیه دقت شود. پس شکل خوابیدن نیز دارای اهمیت است.

در کل می توان مشکلات خطر آفرین برای این بیماری را در دو حالت مشکلات زمینه ای و سبک زندگی فرد خلاصه کرد.

عوارض

مشکلات وقفه تنفسی می تواند عواقب ناگوار جسمی و روانی برای فرد مبتلا داشته باشد. در بسیاری از مواقع زمانی که وقفه تنفسی وجود دارد، بسته به مشکل، مجاری تنفسی هم دچار مشکل هستند و این خود می تواند در تبادل گازهای بدن در تعامل با هوای محیط اختلال ایجاد کند. در این حالت به دلیل عدم تبادل درست و کافی سلول های خونی و جسمی نیز فعالیت و سوخت و سازشان دچار مشکل می شود. به همین حتما لازم است تا در مواردی که مشکلات جسمی واضحی توسط متخصص مربوطه تشخیص داده شد، جهت رفع آن اقدام کرد. در صورت عدم رفع این مشکلات، امکان دارد که مشکلات دیگری در بدن و در واکنش به این شرایط به وجود بیاید که مزید بر علت شوند. از لحاظ روانشناختی اما مشکل می تواند اخلال در سازمان روانی فرد و فعال کردن اضطراب درون روانی را برای او به وجود آورد. این مشکل مخصوصا زمانی بیشتر خود را نشان می دهد که فرد مبتلا خود دارای مشکلات اضطرابی و افسردگی زمینه ای باشد. در این حالت وقوع یک حمله وقفه تنفسی در خواب برای فرد می تواند با احساس خفگی و از خواب پریدنی همراه باشد که تنها یادآور مردن برای فرد است. به همین دلیل است که یک وحشت روانی امکان دارد که به سراغ او بیاید. در این حالت حتی اکثر افراد تا مدت ها اضطراب مرگ دارند و این خود سطح اضطرار روانشاختی فرد را بالا می برد و شاید لازم باشد تا دارو و یا رواندرمانی برای فرد جهت کاهش این وحشت و اضطراب تجویز شود. در بسیاری مواقع بعد از اولین حمله تنفسی و وحشتی که برای فرد حاصل می شود، ترس از مرگ می تواند با بی خوابی و مشکلات دیگر خواب همراه باشد. در این حالت مشاهده می شود که فرد الان نه تنها مشکل وقفه تنفسی را دارد، بلکه مشکل دیگری نیز بر آن حاکم شده است. با این حال زمانی که فرد برای اولین اتفاق از این مشکل به متخصص مراجعه می کند و درمان لازم انجام می شود، می توان از پیش آمدهای احتمالی جلوگیری کرد.

آمادگی برای اولین مراجعه

جهت اولین مراجعه لازم است تا فرد نسبت به وجود علائم در خود مطمئن شود. در ابتدا مواقعی پیش می آید که فرد ممکن است دچار کابوس های شبانه شده باشد. یا مثلا در مواردی وجود دارد که تجربه های وقفه تنفسی، از خواب پریدن و وحشت خواب را تجربه می کند. با این حال این موارد نادر هستند  به الگوها و رفتارهای منظمی که در خواب فرد رخ بدهند، هنوز تبدیل نشده اند. در این حالات معمولا فرد مدتی در شوک و اضطراب رخ دادن مجدد و خفه شدن در حالت خواب است. با این حال پس از مدتی نیز برطرف می شود. در حالات دیگری اما ممکن است که فرد در هفته و در ماه چندین بار این مشکل برایش در طول چرت های روزانه یا خواب شب اتفاق افتد. در این حالت حتما لازم است تا فرد به متخصص و درمانگر مراجعه کند. در این حالت لازم است تا علائم به دقت بررسی شوند و تشخیص کافی و درست گذاشته شود. در این حالت اگر لازم باشد پزشک یا متخصص معالج آزمایش ها و تست های مورد نظر را تجویز می کند و می تواند بهترین تشخیص و تصمیم بالینی را اتخاذ کند. گاهی امکان دارد که متخصص ارزیابی الگوی کلی خواب را توصیه کند. در مواقعی یک نوار مغز یا الکتروانسفالوگرافی کاهی است. به همین دلیل است که مراجعه به متخصص و پزشک معالج ضروری است. این را هم در نظر بگیرید که این اختلال خود می تواند هم علت های مختلف و هم شکل های مختلفی را داشته باشد. قرار نیست که در همه افراد مختلف خود را به یک شکل نشان دهد. درنتیجه از مشورت با افراد بدون آگاهی و صلاحیت تشخیصی و درمانی به هیچ عنوان استفاده نکنید. مهم ترین کار مراجعه به متخصص بالینی و تشخیص درست مشکل است.

آزمون ها و تشخیص

در خواب نگاری مشخصه دوره های افت تنفسی یا انسداد تنفسی مجاری بالایی در بزرگسالان دوره های متعدد دست کم ۱۰ ثانیه ای که در طی آنها هوای بینی و دهان به طور کامل (وقفه تنفسی) و یا نسبی متوقف می شوند. در حین این دوره ها اتساع شکم و قفسه سینه دیده می شود که نشانه تداوم تلاش عضلات دیافراگم و عضلات کمکی تنفس برای راندن هوا به خارج از ناحیه مسدود است. اشباع اکسیژن در رگ ها افت می کند و اغلب برادیکاردیا بروز می کند که ممکن است با سایر آریتمی ها نظیر انقباضات زودرس بطنی همراه باشد. در آخر، رفلکس انگیختگی بروز می کند که به صورت سیگنال بیداری و احتمالا بروز پارازیتی حرکتی روی کانال های EEG تظاهر می کند. در این مقطع که گاهی رخته نامیده می شود بیمار در بسترش بی قراری حرکتی گذرایی نشان می دهد. 

درمان

تعدادی از درمان ها برای افت تنفسی یا وقفه تنفسی انسدادی خواب موجود هستند از جمله کاهش وزن، مداخله جراحی، فشار مثبت مجرای هوایی و ابزارهای داخل دهان. مشخص شده است که کاهش وزن به بسیاری از بیماران کمک می کند. اما از آنجا که کاهش وزن و پایین نگه داشتن آن دشوار است و در همه موارد به دست نمی آید متخصصان با احتیاط و دوراندیشی ضمن توصیه کاهش وزن به سایر درمان ها نیز تکیه می نمایند. درمان های جراحی کمی پس از شناسایی پیامدهای آسیب شناسانه و بالقوه تهدید کننده حیات در افت تنفسی تکامل یافته اند. مداخلات جراحی اولیه به منظور ایجاد یک راه هوایی باز طراحی شده بودند. با این حال، در صورتی که در مجرای خلفی انسدادی روی دهد ممکن است که جراحی ضرورت یابد. در بیمارانی که فک پایینی آنها پایین است لازم است تا با جراحی فکشان به جلو کشیده شود و مشکل برطرف شود. فشار مثبت مجرای هوایی درمان ارجح در خواب مختل ناشی از تنفس است. در این حالت از دستگاه PAP استفاده می شود. این دستگاه دارای تجهیزاتی شامل یک پمپ بادی که با فن کار می کند، یک ماسک بینی یا بینی- دهانی و لوله ای که این دو را به هم وصل می کند. مجرای هوا از طریق ماسک فشار مثبتی ایجاد می کند که کلاپس دهانی حلقی را خنثی کرده و سبب فشار منفی توراسیک تنفسی می شود. این دستگاه به این شکل به عنوان یک آتل تنفسی عمل می کند و محرای هوایی را باز نگه می دارد. زمانی که فشار به شکل مناسبی تنظیم شود حتی شدیدترین وقفه های تنفسی خواب کاهش می یابند.

وسایل داخل دهانی گزینه درمانی دیگری است که محبوبیت زیادی پیدا کرده است. یک نوع از این وسایل داخل دهان برای درمان خر و پف طراحی شده است و به نظر می رسد در موارد اختلال وقفه تنفسی خفیف تا متوسط مفید باشد. رویکرد عمومی دستکاری مکانی فک پایین، بالا بردن کام یا عقب کشیدن زبان استو مطالعاتی با کارآزمایی های بالینی نشان می دهد که برخی وسایل داخل دهانی باز بودن مجرای هوایی را به حدی افزایش می دهند که سبب درمان وقفه تنفسی خواب می شود. اما در بیمارن دچار وقفه تنفسی شدید میزان بهبودی به حد رضایت بخشی نمی رسد و بنابراین ارزیابی های پیگیرانه ضرورت دارد.

سرانجام درمان های دارویی برای اختلال وقفه تنفسی امتحان شده اند که متاسفانه با موفقیت همراه نبوده اند. در ابتدا تصور می شد مدروکسی پروژسترون استات مفید است اما امروزه به ندرت به کار می رود. به همین ترتیب ضدافسردگی های سه حلقه ای گاهی شدت وقفه تنفسی را با کاهش خواب REM کاهش می دهند. گزارش شده است که تئوفیلین وقفه تنفسی را کاهش می دهد اما مطالعات بیشتر در این زمینه نیاز است تا نتایج روشن تری را به ما نشان دهند. همچنین مطالعات حیوانی حامی است که میرتازاپین و ترکیبات مشابه موثر بر سروتونین پیش سیناپسی سبب بهبود تنفس می شوند. اما با این حال مطالعات در انسان ها ناامید کننده بوده اند. تنها درمان دارویی که برای استفاده در بیمارن دچار وقفه تنفسی در خواب تایید شده است داروی تحریک کننده مودافینیل است.

سازگاری و حمایت

قبل از هر چیز در صورتی که به پزشک مراجعه کردید و مشکل اصلی وقفه تنفسی تشخیص داده شد، لازم است تا برای درمان آماده شوید و همکاری کامل داشته باشد. گاهی نیاز است عمل جراحی داشته باشید، یا مثلا داروی خاصی را مصرف کنید. به هیچ عنوان نباید رفتار شما به شکلی شود که در خلاف توصیه های پزشکی باشد. بسیاری از افراد زمانی که برای یک مشکل دارو مصرف می کنند، دچا عوارض دارویی می شوند و در کنار رفع مشکل اصلی اما مشکلات دیگری ناشی از دارو برایشان پیش می آید. در این مواقع معمولا دارو را خودسرانه قطع می کنند. لازم است تا به هیچ عنوان دارو را خودسرانه قطع و یا عوض نکنید. صلاحیت این کار تنها در حوزه پزشک معالج و متخصص مربوطه است. برای همین توصیه می شود که در صورت دیدن عوارض دارویی در خود، مجدد ویزیت شوید تا دکتر داروی جایگزین و سازگار با شما را برایتان تجویز کند. خانواده های این افراد لازم است تا ئر کنار عضو خود مسئولیت داشته و حمایت خانوادگی را از آنها داشته باشند. معمولا نباید اجازه بدهند که تنها بخوابند. یا در مواقعی که امکان دارد وقفه تنفسی برای فرد پیش بیاید، لازم است تا در هنگام از خواب پریدن و وحشت ناشی از وقفه تنفسی، کسی در کنار او باشد و فرد را آرام کند. در بسیاری مواقع حضور یک فرد دیگر را در کنار خودمان حس کردن و اطمینان از حمایت او می تواند از استرس های زیادی جلوگیری کند و فرد را کنترل مشکلش توانمندتر کند. در مسافرت ها نیز حضور یک دوست یا همراه می تواند فرد را در مدیریت بهتر مشکلش یاری دهد.

در موارد دیگر اما سبک زندگی و مدیریت مشکلات است که باید به آن توجه داشت. خورد و خوراک، مصرف اسیدهای چرب و قند یا کربوهیدرات زیاده از حد، ورزش نکردن، الگوهای خواب و بیداری نامنظم و بی برنامه، استرس ها و اضطراب های روزمره و عدم توانایی مدیریت آنها و موارد مشابه می توانند به عنوان یک مشکل مزید بر علت عمل کرده و فرد را با مشکلات بیشتری روبرو کنند.

اطلاعات بیشتر

مرور بیش از ۴ میلیون پرونده در سازمان اداره سلامت سربازان قدیمی نشان دهنده شیوع ۲.۹۱ از وقفه تنفسی خواب در جمعیت است. تشخیص همراه این مشکل مواردی مانند نمونه های روبرو را در بر دارد: پرفشاری خود در ۶۰ درصد افراد، چاقی (۳۰.۵ )، دیابت قندی (۳۲.۹) و بیماری قلب و عروق شامل آنژین و انفارکتوس میوکارد در ۲۷.۶ درصد افراد، نارسایی قلبی (۱۳.۵ درصد) و سکته شامل حملات ایسکمیک موقت و گذرا (۵.۷). همبودی اختلالات دیگر روانشناختی در گروه وقفه تنفسی از نظر تشخیص اختلالات خلقی، اضطرابی و اختلال پس از سانحه، روان پریشی و زوال عقل به میزان چشمگیری بالاتر از گروه غیرمبتلا بود. اختلالات روانشناختی ممکن است پیامد وقفه تنفسی خواب و خواب مختل کمبود اکسیژن ناشی از آن باشد. از سوی دیگر اختلالات روانشناختی ممکن است زمینه تشدید ابتلای افراد به آشفتگی های خواب نظیر وقفه تنفسی خواب باشند.

 در برخی بیماران تنفس همراه با خواب فقط در حالت خوابیده پشت روی می دهد. در چنین مواقعی جلوگیی از خوابیدن به پشت ممکن است نتایج مثبتی به همراه آورد. دوختن توپ تنیس به پشت لباس شب یا قرار دادن آن در جیب عقب لباس با گوه هایی از جنس فوم ممکن است به این هدف کمک کند. هر چند که این مداخلات در کار بالینی مفید بوده اند اما مطالعات علمی دقیقی در این مورد به عرصه امتحان گذاشته نشده است.

پیشگیری

سبک زندگی مناسب

کاهش استرس و اضطراب های روزمره

حمایت اجتماعی مناسب

خلاصه

وقفه تنفسی یکی دیگر از مشکلات خواب است که با وقفه تنفس به مدت ۱۰ ثانیه در خواب همراه است. این مشکل باعث عدم رسیدن اکسیژن کافی به بدن و مختل کردن عملکرد ارگان های بدن شود. از جمله دلایلی که می توان برای این مشکل ذکر کرد کارکرد نامناسب ساختار ساقه مغز در سیستم عصبی است که مسئول کنترل اعمال خودکاری مانند تنفس، خواب و بیداری و ضربان قلب است. با این حال تشخیص دقیق تر بیماری بر عهده پزشک و متخصص مربوطه و انجام تست خواب نگاری یا نواز مغزی با دستور پزشک است. گاهی مشکل می تواند ناشی از اختلال در مجاری تنفسی باشد. یا در فک پایین. در این حالات در صورتی که لازم باشد، باید مداخلات پزشکی دیگری انجام شود که جراحی یکی از این موارد است. با این حال در مواردی نیز می توان با استفاده ابزارهای طراحی شده خاصی مشکل را رفع کرد. در کنار دارو اما روش های دیگری در سبک زندگی مانند عدم مصرف غذاهای نامناسب، مصرف کمتر کربوهیدرات ها برای جلوگیری از چاقی، ورزش کردن و مدیریت استرس می تواند به فرد در کنترل مشکلش راهگشا باشد.

منابع

اختلال خواب؛ شناخت اختلالات خواب و آشنایی با بهداشت خواب. نوشته نرجس شمس‌علیزاده. نشر قطره

خلاصه روانپزشکی کاپلان و سادوک. ترجمه فرزین رضاعی. جلد دوم. نشر ارجمند.

اختلالات و مشکلات خواب کودکان. ترجمه پیمان ولدبیگی و سالار فرامرزی. نشر آموخته

درسنامه خواب کاپلان و سادوک. ترجمه حبیب الله خزایی، فرنوش امامیان و پیمان ولدبیگی. نشر پایگان

مبانی نروروسایکولوژی. داود معظمی. نشر سمت

روانشناسی فیزیولوژیک. محمدکریم خداپناهی. نشر سمت

 

کلینیک مربوطه

کلینیک افسردگی و دوقطبی

کلینیک افسردگی و دوقطبی آتیه درخشان ذهن در سال ۱۳۸۶ همزمان با شکل گیری کلینیک آتیه به منظور برطرف کردن و بهبود اختلالات خلقی از جمله افسردگی، فعالیت خود را آغاز کرد.

کلینیک افسردگی و دوقطبی

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کلینیک مصاحبه و تشخیص

کلینیک مصاحبه و تشخیص زیر مجموعه کلینیک روانشناسی آتیه است که نقطه ورود تمامی مراجعین جدید به کلینیک روانشناسی آتیه در مرحله اول محسوب می شود.

کلینیک مصاحبه و تشخیص

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

آزمایشگاه روان سنجی و نقشه مغزی

این آزمایشگاه به عنوان نمایندۀ انحصاری مرکز HBimed سوئیس، مجهز به روزآمدترین دستگاه های ثبت (Mitsar, Neuroamp II) و نرم افزارهای تحلیل (Neuroguide, HBimed) است.

آزمایشگاه روان سنجی و نقشه مغزی

برای مشاهده توضیحات کلینیک کلیک کنید
ورود به صفحه کلینیک

کادر درمان

ویدئوها

دانستنی ها

عکس مربوط به آموزش و ارتقا سلامت

گام به گام تا ترک سیگار

سیگار کشیدن خوب نیست. ما در مورد مضرات سیگار دهه‌هاست اطلاع داریم، اما سیگار دقیقاً چگونه به ما آسیب می‌زند؟ بیاید به اتفاقاتی که هنگام