آموزش شناختی و ارتقاء مهارت های مغز (CT)

  • افزایش قدرت یا تقویت مهارت‌های شناختی (مغز)
  • افزایش بازدهی و بهینه سازی توانایی های مغز در یادگیری مهارت‌های تحصیلی، ورزشی، هنری، و حرفه ای
  • مناسب برای دانش آموزان مقاطع مختلف، ورزشکاران، مدیران، افراد دارای مشاغل سخت و حتی نخبگان
  • مناسب برای افراد میانسال جهت پیشیگری از عارضه های شناختی سالمندی و به تاخیر افتادن پیری و فرسودگی عملکردهای مغز

عملکردهای شناختی چیست و انواع آن کدام است؟

توانایی های شناختی در انجام کارهای عادی و روزمره دخالت دارند و وجود آنها برای امور مختلف ضروری است. توانمندی یا عملکردهای شناختی، توانایی های ذهنی هستند که در تعامل انسان با محیط به او کمک می کنند تا بتواند عملکردی متناسب با شرایط را از خود بروز دهد. ذهن انسان از طریق این توانایی ها به برداشتی درست از شرایطی می رسد که در لحظه در آن قرار دارد. این برداشت باعث در اختیار قرار دادن اطلاعات به دیگر بخش های توانایی های شناختی می شود که خود در تعبیر و تفسیر، استدلال، برنامه ریزی و در آخر نشان دادن رفتار مناسب نقش دارد.

توجه، تمرکز، ادراک و برداشت از محیط، حافظه کوتاه مدت و بلند مدت، استدلال و تصمیم گیری، برنامه ریزی و حل مسئله، درک و تولید گفتار، خواندن و نوشتن و هوش از جمله توانایی های مهم در ذهن انسان ها هستند.

توجه باعث می شود تا اطلاعات مهمی که در محیط وجود دارد، وارد سیستم ذهنی انسان ها شود. این اطلاعات که به صورت موقت در حافظه کوتاه مدت ذخیره می شود، در صورت مهم بودن و قابل بررسی بودن وارد مرحله بعدی یعنی ادراک می شود. در مرحله ادراک، ذهن شروع به تعبیر و تفسیر و برداشت خود از اطلاعات وارد شده می شود. پس از بررسی استنباط و استدلالی از اطلاعات جمع آوری شده به دست می آید که روی برنامه ریزی و حل مسئله ای که در لحظه موجود لازم است، تاثیر می گذارد. فرد براساس این فرآیند رفتاری را متناسب با برداشت و موقعیتی که در ن هست، انجام می دهد. در صورت مناسب بودن رفتار، شاهد ذخیره این الگوی ذهنی و رفتاری در حافظه دراز مدت هستیم. در غیر این صورت، اطلاعات دوباره مورد بازبینی و اصلاح قرار می گیرد تا بتواند الگوی درست ذهنی و رفتاری را داشته و در حافظه دراز مدت ذخیره شود. در مواقعی که الگوهای ناسازگار ذخیره می شوند، ما شاهد تداوم رفتارهای نساازگار و بیماری گونه در انسان هستیم.

نکته مهم دیگر در ارتباط با توانایی ها و عملکردهای ذهنی (شناختی) این است که طبق تحقیقات جدید، مهمترین اندامی در بدن که روی توانایی های ذهنی تاثیر دارد و در عملکرد آنها نقش بازی می کند، مغز است. قسمت های مختلف مغز، هر کدام به تنهایی و همچنین در تعامل با سایر نواحی مغزی کنترل این توانایی های ذهنی را در اختیار دارد و ارتقا یا آسیب آن روی عملکرد شناختی تاثیرگذار است.

آیا می توان عملکرد های شناختی را ارتقا داد؟

نکته مهمی که در رابطه با عملکرد و توانمندی های ذهنی و مغزی انسان وجود دارد، همین مسئله است که می توان با تمرین های ذهنی و مغزی، عملکردِ این توانایی های ذهنی را بهبود داد.

به صورت کلی، هر فردی دارای سطحی از توانایی های شناختی است که در زندگی روزمره به او کمک می کند. افراد براساس این سطح پایه از توانایی های شناختی و ذهنی خود، رفتارهای مختلفی را در تعامل با محیط ها و موقعیت های مختلف نشان می دهند. نکته مهم وجود تفاوت های فردی مختلف در بین افراد انسانی است.

وجود تفاوت میان ویژگی های انسانی در آدم ها، یک موضوع کاملا آشکار است. همه ما دیده ایم که حتی دو قلوهای یکسان هم دارای تفاوت هایی در ویژگی های جسمی و روانی خود هستند. این مسئله درباره عملکردهای ذهنی یا شناختی نیز کملا درست است. از آنجایی که مغز هیچ دو نفری مثل هم نیست و مثل هم کار نمی کند، پس انتظار می رود که توانایی های ذهنی تحت تاثیر مغز نیز به همین شکل باشد. در واقع این تفاوت های فردی بین سطوح پایه توانایی های ذهنی افراد به گونه ای است که از ویژگی های هیجانی افراد هم تاثیر می پذیرد و به همین دلیل مشاهده می کنیم که فرادی که اضطراب و استرس زیادی دارند، دارای سطح پایه توانایی های ذهنی بدتری نسبت به افراد بدون اضطراب هستند. مشاهده شده است که حتی در طول زمان و با پیر شدن افراد، توانایی های ذهنی نسبت به دوران جوانی ضعیف تر می شود. این چیزی است که ما در افراد مسن تر خانواده خود دیده ایم. بدون شک انجام محاسبات ریاضی و تجزیه و تحلیل های منطقی برای یک استاد دانشگاه ۳۵ ساله بسیار آسان تر است تا یک استاد ۶۵ ساله. بر همین اساس، نه تنها سطح پایه توانایی های شناختی در افراد مختلف، متفاوت است بلکه این سطح پایه می تواند در طول زمان بالا و پایین شود. این مسئله خود باعث تغییر در رفتار نیز می شود.

نکته مهم تر اینکه ما حتی می توانیم با انجام تمرین های جسمانی، ذهنی و مغزی، سطح پایه توانایی های شناختی  و ذهنی خود را ارتقا دهیم. این کار حتی می تواند با عملکرد بهتری در دوران پیری همراه باشد. برای نمونه، براساس گزارشی که در نیویورک تایمز منتشر شده، یک دوره پیاده روی شش ماهه،  توانست باعث تغییر در حجم ماده سفید و حافظه افراد مسن شود. در ورزشکاران نیز ما شاهد پردازش اطلاعات بهتری هستیم (نیویورک تایمز). در موارد دیگر، تمرین های شناختی و مغزی طراحی شده توسط محققان روانشناسی، باعث بهبود در توانایی های ذهنی کودکان و افراد جوان شده است. این حتی در گروه های بالینی و دارای مشکلات روانشناختی هم گزارش شده است. تمرینات ذهنی توانسته است با کاهش مشکلات روانشناختی در افراد ADHD، مضطرب، کودکان با اختلالات یادگیری ویژه، افسرده و… همراه باشد.

بر همین اساس، محققان رو به طراحی تمرین های ذهنی و مغزی مختلفی برای بهبود سطح عملکرد ذهنی افراد کرده اند. در حال حاضر، نرم افزارهای و برنامه های مختلفی طراحی شده اند که روی بهبود توانایی ذهنی نام برده تمرکز دارند. در بیشتر موارد، مشاهده می شود که هر نرم افزار یا برنامه دارای بخش های مجزایی با تمرکز بر یک توانایی ذهنی خاص استو مثلا یک بخش برای توجه و تمرکز، یک بخش برای حافظه کوتاه مدت، یک بخش برای تمرینات بازداری و کنترل روی رفتار، یک برای پردازش اطلاعات دیداری و شنیداری، یک بخش برای استدلال، برنامه ریزی و حل مسئله و… . در واقع، با استفاده از این نرم افزارها، ما می توانیم با یک برنامه دقیق باعث ایجاد عملکرد بهتر در سطح پایه توانایی های ذهنی خود شویم. یک برنامه روزانه دقیق با مدت زمانی مشخص، می تواند با بهبودی معناداری در توانایی های ذهنی و مغزی ما همراه باشد. این یافته را تحقیقات علمی در نقاط مختلف دنیا نشان داده اند.

این تمرینات نه فقط با نرم افزارها و برنامه های خاص بلکه با انجام تمرین های طراحی شده در قالب کتاب (مثلا کتاب های باشگاه مغز یا کتاب های هوش-افزای موجود در بازار برای کودکان و بزرگسالان) نیز قابل پیاده سازی است.

چه کسانی می توانند از ارتقا عملکردهای شناختی استفاده کنند؟

بدون شک و با توجه به ماهیت این روشِ ارتقابخشی، هر کسی که بخواهد می تواند از این روش استفاده کند. در هر دامنه سنی می توان تمرینات مختلف را طراحی و انجام داد. کودکان، نوجانان، جوانان، بزرگسالان، میانسالان و افراد مسن می توانند برای توانمند کردن توانایی های شناختیشان از خدمات ارتقا توانبخشی های شناختی استفاده کنند. استفاده از این روش حتی در درمان مشکلات شناختی افراد با اختلالات روانی یا مشکلات آسیب مغزی (مانند آلزایمر، دمانس و دلیریوم، پارکینسون و…) نیز کاربرد دارد. مثلا بهبود توانایی حافظه کوتاه مدت در افراد با اختلال اضطراب تعمیم یافته (GAD)، افسرده، ADHD و… .یا مثلا ایجاد تاخیر در پیشرفت و وخیم تر شدن مشکلات ناشی از بیماری مانند آلزایمر. بر همین اساس، می توان گفت که همه افراد و به شرط اینکه بتوانند در انجام تمرینات مهارت اولیه ای را داشته باشند، می توانند از تمرین های ارتقا عملکرد شناختی بهره ببرند.

در سال های اخیر شاهد توسعه استفاده از این روش در بهبود توانمندی های ذهنی کودکن مدرسه ای، دانش آموزان المپیادی، ورزشکاران (فوتبال، تیراندازی، گولف، شنا، بسکتبال و…) هستیم. کاربرد تمرین های ارتقا توانمندی ها و عملکردهای شناختی به گونه ای بوده است که در دهه های اخیر شاهد بهره برداری از آن در حوزه دفاعی و نظامی به ویژه در کشورهای توسعه یافته هستیم. نمونه آن را می توان در ارتش آمریکا مشاهده کرد.

در سال های اخیر با استفاده از برنامه های تمرینی طراحی شده ای، سازمان های مختلف در پی استفاده از روش های مختلف ارتقا توانمندی های شناختی بر آمده اند. نمونه های آن را می توان در مواردی مانند «باشگاه مغز» و کاربرد آن در مدارس، باشگاه های ورزشی و سازمان های نظامی دید.

فراشناخت چیست و چگونه در بهبود و ارتقا عملکردهای شناختی مورد استفاده قرار می گیرد؟

یکی از تعاریفی که با ارتقا توانمندی های شناختی ارتباط مستقیمی دارد، فراشناخت است. فراشناخت به معنای درک و احساسی است که افراد درباره توانمندی های شناختی خود دارند. فراشناخت یعنی اینکه فرد درباره توانمندی های ذهنی خود برداشت مثبتی دارد یا منفی. آیا فرد درباره عملکرد توجه یا مثلا حافظه خود احساس ضعف می کند یا معتقد است که دارای عملکرد مناسب و چه بسا عالی در توانمندی های ذهنی خود هستند.

در روش ارتقا مهارت های ذهنی و شناختی، ارتقا توانمندی های فراشناختی افراد پوشش داده می شود. در واقع، روش های خاصی وجود دارد که آگاهی افراد را از عملکرد و توانمندی های ذهنیشان روشن و ارتقا می دهد و از این طریق مهارت ها و توانمندی های ذهنی و شناختی نیز بهبود می یابد. این مهم از طرق مختلف و توسط درمانگران ماهر انجام می شود.

چگونه در آتیه خدمات ارتقا عملکردهای شناختی دریافت کنم؟

برای دریافت خدمات ارتقا مهارت ها و توانمندی های شناختی می توانید با شماره های قرار داده شده در وبگاه «آتیه درخشان ذهن» تماس بگیرید تا همکاران ما به بهترین نحو ممکن شما را راهنمایی کنند. بعد از تعیین وقت ویزیت و ملاقات با ارزیاب روانشناس و پزشک، برای بررسی های اولیه مهارت های ذهنی و شناختیتان به بخش روانسنجی ارجاع داده می شوید. پس از آماده شدن نتایج آزمون های تجویز شده از سوی متخصصان ارزیاب ما، شما برای دریافت خدمات به بخش مربوطه ارجاع داده می شوید و پس از ملاقات با مدیر بخش، برنامه درمانی با نظر و همکاری خود شما تعیین و تنظیم می شود.