وسواس یک اختلال نسبتا شایع است که در آن فکر نسبت به یک موضوع حساسیت زیادی نشان میدهد. شاید اولین چیزی که پس از شنیدن کلمه وسواس به ذهن شما خطور کند، وسواس بهداشتی است که به آن وسواس شستشو نیز گفته میشود. افرادی که به این نوع وسواس مبتلا هستند، رفتار خود را نشانه پاکیزگی میدانند تا یک اختلال. با این حال وسواس یک منبع درونی ذهنی دارد که فرد را وادار میکند یک فعالیت را بیش از حدمعمول و گاهی بصورت جنون آمیز انجام دهد. در این مقاله به پاسخ به سوالاتی مانند: انواع وسواس کدام اند؟ نشانه ها و علائم وسواس چیست؟ وسواس فکری چیست؟ خطرات وسواس چیست؟ درمان وسواس چیست؟ و سایر این دست سوالات پیرامون اختلال وسواس خواهیم پرداخت.
وسواس چیست؟
اختلال وسواس فکری-اجباری (OCD) یک بیماری مزمن سلامت روان است که باعث میشود افراد افکار و رفتارهای تکراری داشته باشند. این افکار و رفتارها میتوانند طاقتفرسا و آزاردهنده باشند و در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کنند.
وسواس به صورت کلی به دو دسته اصلی وسواس فکری و وسواس عملی تقسیم میشود. در هر دسته علائم و نشانه ها متفاوت هستند و شدت خاص خود را دارند. وسواس به صورت یک بیماری روان رنجوری بروز میکند. از همین رو باعث میشود تا تعادل رفتاری و فکری فرد مبتلا دچار مشکل شود.
علائم وسواس چیست؟
علائم OCD به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
وسواس فکری:
افکار، تصاویر یا خواستههای ناخواسته و مزاحم که فرد نمیتواند آنها را کنترل کند. این افکار میتوانند واقعی یا غیر واقعی باشند.
وسواسهای فکری رایج شامل موارد زیر هستند:
- ترس از میکروب یا آلودگی
- افکار خشونتآمیز یا آزاردهنده در مورد خود یا دیگران
- افکار نامناسب در مورد مذهب یا جنسیت
- ترس از دست دادن کنترل
- نیاز به تقارن یا نظم
- افکار ناخواسته در مورد آسیب رساندن به خود یا دیگران
اجبار:
رفتارها یا اعمال ذهنی تکراری که فرد برای کاهش اضطراب ناشی از وسواس فکری انجام میدهد. اجبارها میتوانند منطقی یا غیرمنطقی باشند.
اجبارهای رایج شامل موارد زیر هستند:
- شستشوی مکرر دست
- چک کردن مکرر اجسام
- شمارش مکرر تعداد اجسام یا افراد
- اجتناب از موقعیتهایی که باعث اضطراب میشود
- مرتب کردن یا نظم دادن بیش از حد
- انجام اعمال ذهنی مانند دعا کردن یا تکرار کلمات
روش های درمان وسواس
برای درمان وسواس عموما از دو روش دارو درمانی و اصلاح رفتاری (تغییر سبک زندگی) استفاده میشود. امروزه روش های نوینی نیز برای درمان این اختلال ابداع شده است که طرفداران زیادی دارد. ایجاد برخی عادات روزانه یا اصلاح برخی عادات کمک شایانی به درمان وسواس در افراد میکند.
درمان با ورزش: یکی از مهم ترین روش های درمان وسواس ورزش کردن روزانه یا چند روز در هفته است. این کار باعث میشود تا ذهن آرامش بیشتری داشته باشد و افکار وسواس گرایانه کم کم ترک شوند.
درمان با استراحت: شاید جالب باشد که بدانید داشتن خواب و استراحت کافی و به اندازه در طول شبانه روز یکی دیگر از عوامل موثر در کنترل این اختلال است.
درمان با ارتباطات اجتماعی: ایجاد ارتباط با افراد و سپری کردن اوقات با دوستان و آشنایان در کنترل و درمان این بیماری موثراست. چرا که تنهایی و انزوا خود عاملی برای تشدید وسواس شناخته میشود.
درمان وسواس ترس از بیماری (هیپوکندریازیس)
وسواس ترس از بیماری، که به عنوان هیپوکندریازیس نیز شناخته میشود، نوعی اختلال اضطرابی است که در آن فرد ترس شدید و غیرمنطقی از ابتلا به بیماریهای جدی دارد. افراد مبتلا به هیپوکندریازیس ممکن است علائم جسمی جزئی را به عنوان نشانهای از یک بیماری خطرناک تفسیر کنند و دائماً در حال چک کردن سلامتی خود و مراجعه به پزشک باشند.
انواع مختلفی از رواندرمانی برای هیپوکندریازیس موثر هستند، اما رایجترین نوع آن رفتار درمانی شناختی (CBT) است. CBT به شما کمک میکند تا الگوهای تفکر منفی را که منجر به اضطراب شما در مورد سلامتی میشود، شناسایی و تغییر دهید. CBT همچنین به شما یاد میدهد که چگونه با اضطراب خود به روشی سالمتر کنار بیایید.
سایر انواع رواندرمانی هایی که ممکن است برای وسواس ترساز بیماری مفید باشد عبارتند از:
- درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT): این نوع درمان به شما کمک میکند تا ترس خود از بیماری را بدون قضاوت بپذیرید و زندگی بهتری داشته باشید، حتی با وجود هیپوکندریازیس.
- مواجهه و پیشگیری از پاسخ (ERP): این نوع درمان به شما کمک میکند تا به تدریج در معرض چیزهایی قرار بگیرید که از آنها میترسید، مانند علائم جسمی یا مراجعه به پزشک.
درمان وسواس شستشو
مواجهه و پذیرش یک عامل موثر در درمان این نوع وسواس شناخته میشود. این روش یک روش شناختی – رفتاری است که به عنوان حساسیت زدایی از آن یاد میشود. فرد ابتدا اطلاعات کلی درباره چیستی این نوع وسواس کسب میکند و رفته رفته با ترس خود که عامل این وسواس است مواجه میشود. در انتها با این حقیقت که خطر بزرگی زندگی او را تهدید نمیکند روبرو میشود و رفته رفته می آموزد چگونه وسواس خود را کنترل کند.
درمان وسواس تصمیم گیری
وسواس در تصمیمگیری، که به عنوان آنالیز فوبی نیز شناخته میشود، نوعی اختلال اضطرابی است که در آن فرد در تصمیمگیریهای کوچک و بزرگ دچار مشکل میشود. افراد مبتلا به آنالیز فوبی ممکن است ساعتها یا روزها را صرف تجزیه و تحلیل گزینههای مختلف و تلاش برای یافتن “بهترین” تصمیم کنند. فرد از ترس عواقب منفی، از تصمیمگیری اجتناب میکند و یا دائماً در حال تغییر تصمیمات خود است.
مواجهه با حقیقت زندگی و درک این مطلب که تصمیمات خود به تنهایی نقش 100 درصدی درآینده ما ایفا نمیکنند عامل بشدت کارسازی در درمان وسواس تصمیم گیری است. فرد باید به این درک برسد که امکان انتخاب بهترین تصمیم در همه شرایط احتمال نزدیک به صفر دارد و طبعا افراد بسیار زیادی همانند او مرتکب این تصمیمات اشتباه میشوند. بنابراین “پذیرش” رکن اساسی در درمان این نوع وسواس دارد.
