اضطراب در کودکان پدیدهای طبیعی است، اما زمانی که ترس و نگرانی از حد معمول فراتر رود و در درس، خواب یا روابط اجتماعی کودک اختلال ایجاد کند، نیاز به توجه ویژه دارد. امروزه پژوهشهای روانشناسی و علوم اعصاب نشان دادهاند که اضطراب کودک نه تنها واکنشی عاطفی، بلکه فرآیندی عصبی و شناختی است که میتوان آن را با روشهای علمی، درمانی و حتی خانگی مدیریت کرد. در این مقاله با مؤثرترین رویکردهای درمان اضطراب کودکان از درمانهای تخصصی مانند بازیدرمانی و نوروفیدبک گرفته تا تمرینهای ساده خانگی آشنا میشوید تا بتوانید به فرزندتان کمک کنید دوباره احساس آرامش و اعتمادبهنفس کند.
اضطراب کودکان چیست و چطور آن را از ترس معمولی تشخیص دهیم؟
اضطراب کودکان یکی از شایعترین مشکلات روانی دوران رشد است که در بسیاری از مواقع با ترسهای طبیعی و موقتی اشتباه گرفته میشود. در حالیکه ترس معمولی معمولاً در واکنش به موقعیتهای مشخص و واقعی (مثل صدای بلند یا تاریکی) ایجاد میشود و پس از برطرف شدن آن موقعیت از بین میرود، اضطراب کودک حالتی مداوم، درونی و اغلب بدون دلیل مشخص است. کودک مضطرب حتی در شرایط ایمن و روزمره نیز احساس نگرانی، دلدرد، بیقراری یا تپش قلب دارد.
تفاوت اصلی اضطراب با ترس این است که ترس به محرک بیرونی وابسته است، اما اضطراب ریشه در الگوهای فکری، تغییرات مغزی و واکنشهای شناختی دارد. در کودکان مضطرب، مغز بهویژه بخش آمیگدالا (مرکز تشخیص خطر)، بیشفعال میشود و حتی موقعیتهای بیخطر را تهدید تلقی میکند.
تشخیص درست اضطراب از ترس معمولی، گام نخست درمان است. اگر نگرانی کودک بیش از ۴ هفته ادامه پیدا کند، در عملکرد تحصیلی یا روابطش تأثیر بگذارد، یا با علائم جسمی مثل بیخوابی، دلدرد یا چسبندگی بیش از حد به والدین همراه باشد، احتمال وجود اختلال اضطرابی مطرح است و باید با متخصص روانشناس یا روانپزشک کودک مشورت کرد.
مهمترین علائم اضطراب در کودکان که والدین باید بشناسند
اضطراب در کودکان همیشه با نشانههای واضح همراه نیست و گاهی در قالب رفتارهایی پنهان بروز میکند که ممکن است والدین آن را اشتباه به «لجبازی»، «بیتوجهی» یا «کمرویی» تعبیر کنند. اما تشخیص بهموقع علائم اضطراب، نقش کلیدی در پیشگیری از مزمن شدن آن و آسیب به رشد عاطفی و تحصیلی کودک دارد.
در ادامه، مهمترین علائم اضطراب در کودکان را مرور میکنیم:
- مشکلات خواب: بیخوابی، کابوسهای مکرر یا بیدار شدن با ترس در شب.
- علائم جسمی بدون علت پزشکی: دلدرد، سردرد، تهوع یا تپش قلب هنگام اضطراب.
- تحریکپذیری یا عصبانیت غیرمنتظره: واکنشهای احساسی شدید به موقعیتهای کوچک و روزمره.
- گرانی مداوم و افکار منفی: کودک مدام درباره اشتباه کردن، تنهایی، یا سلامت والدینش نگران است.
- کمالگرایی و ترس از اشتباه: کودک برای انجام کارهای ساده مضطرب است و از قضاوت دیگران میترسد.
- اجتناب از موقعیتهای اجتماعی یا تحصیلی: نرفتن به مدرسه، پرهیز از صحبت در جمع یا شرکت در بازیهای گروهی.
- وابستگی زیاد به والدین: جدا شدن از مادر یا رفتن به مهد و مدرسه برایش استرسزا و همراه با گریه است. (اضطراب جدایی در کودکان)
اگر چند مورد از این علائم در رفتار فرزندتان دیده میشود، ممکن است او درگیر اضطراب باشد. در چنین شرایطی، ارزیابی روانشناختی دقیق توسط متخصص کودک میتواند بهترین راه برای تشخیص نوع و شدت اضطراب و انتخاب مسیر درمانی مناسب باشد.
علت اضطراب در کودکان چیست؟ بررسی دلایل محیطی و روانی
اضطراب در کودکان نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل ترکیب پیچیدهای از عوامل ژنتیکی، محیطی، تربیتی و روانشناختی است. در واقع، هر کودک نسبت به فشارهای زندگی واکنش متفاوتی نشان میدهد و اضطراب زمانی شکل میگیرد که مغز او بهطور مداوم در وضعیت «هشدار» باقی میماند. شناخت دلایل اصلی بروز اضطراب، نخستین گام در مسیر درمان است.
عوامل محیطی
- الگوگیری از والدین مضطرب: کودک رفتار والدین را تقلید میکند. اگر والدین نگران، کنترلگر یا دائم مضطرب باشند، احتمال انتقال این الگو بالا میرود.
- تجارب استرسزا: طلاق، جابهجایی منزل یا مدرسه، بیماری اعضای خانواده یا تجربه فقدان میتواند احساس ناامنی و اضطراب ایجاد کند.
- فشارهای تحصیلی و اجتماعی: انتظارات بیشازحد از موفقیت در مدرسه یا مقایسه با دیگران، اضطراب عملکرد و کاهش اعتماد بهنفس را بهدنبال دارد.
- استفاده زیاد از رسانهها و فضای مجازی: مشاهده اخبار ترسناک، بازیهای خشن یا محتوای اضطرابآور میتواند مغز کودک را بیشفعال و مضطرب کند.
عوامل روانشناختی و زیستی
- ویژگیهای شخصیتی: برخی کودکان ذاتا حساستر و محتاطتر هستند و سیستم عصبیشان سریعتر تحریک میشود.
- تجارب اولیه ناایمن: تجربه طرد، بیتوجهی عاطفی یا فقدان دلبستگی ایمن در دوران کودکی میتواند منجر به اضطراب پایدار شود.
- عوامل نوروبیولوژیک: تغییر در عملکرد انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و گابا یا بیشفعالی نواحی مغزی مرتبط با ترس (مثل آمیگدال) در شکلگیری اضطراب نقش دارند.
- بهطور کلی، اضطراب کودکان ترکیبی از یادگیری، زیستشناسی و تجربههای محیطی است. مداخله زودهنگام، حمایت عاطفی پایدار و آموزش مهارتهای مقابلهای، میتواند از تبدیل اضطراب موقتی به اختلال اضطرابی مزمن جلوگیری کند.
بهترین روشهای درمان اضطراب کودکان در خانه
درمان اضطراب فقط در کلینیک انجام نمیشود؛ بخش بزرگی از بهبود، در محیط خانه و با رفتار والدین شکل میگیرد. فضای خانوادگی امن و حمایتگر میتواند اضطراب را کاهش داده و احساس کنترل و آرامش را در کودک تقویت کند. در ادامه، مؤثرترین روشهای خانگی برای مدیریت اضطراب کودک معرفی میشود:
ایجاد احساس امنیت و اعتماد
کودک مضطرب بیش از هر چیز به احساس ثبات و پیشبینیپذیری نیاز دارد. والدین باید با گفتوگو، بغل کردن، تماس چشمی و گوش دادن فعال، به کودک اطمینان دهند که در هر شرایطی کنار او هستند. حتی تغییرات کوچک در برنامه روزانه را هم بهصورت شفاف با او در میان بگذارید تا احساس ناامنی نکند.
آموزش تکنیکهای آرامسازی
- تنفس عمیق شکمی: به کودک یاد دهید هنگام نگرانی، نفس را آرام از بینی وارد و با دهان بیرون دهد.
- تمرینات مدیتیشن کودکانه: استفاده از اپلیکیشنها یا قصههای صوتی آرامبخش میتواند ذهن او را از نگرانی دور کند.
- بازیهای آرامساز: نقاشی، موسیقی یا کاردستی به تخلیه هیجانی و کاهش تنش کمک میکند.
گفتوگوی درست درباره اضطراب
بهجای گفتن “نترس” یا “اشکالی ندارد”، از او بپرسید: میخوای برام بگی دقیقاً از چی میترسی؟
نامگذاری احساسات به کودک کمک میکند تا هیجان خود را درک و کنترل کند.
تشویق تدریجی به مواجهه با موقعیتهای اضطرابزا
بهجای اجتناب، کودک را گامبهگام در معرض موقعیتهای نگرانکننده قرار دهید. مثلاً اگر از مدرسه میترسد، ابتدا با همراهی والد به مدرسه بروید، بعد با دوستش و در نهایت بهتنهایی. هر موفقیت کوچک را تحسین کنید.
تنظیم سبک زندگی
خواب کافی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و محدود کردن استفاده از موبایل و بازیهای الکترونیکی، از پایههای مهم کاهش اضطراب هستند.
در نهایت، محبت، ثبات رفتاری و آرامش والدین بهترین داروی ضداضطراب برای کودکاند. اگر علائم اضطراب شدید یا طولانی شد، مراجعه به روانشناس کودک برای درمان تخصصی (مثلاً بازیدرمانی، رفتاردرمانی یا نوروفیدبک) ضروری است.
چگونه گفتوگو با کودک میتواند به کاهش اضطراب او کمک کند؟
گفتوگو با کودک، یکی از مؤثرترین و در عین حال سادهترین روشهای کاهش اضطراب است. وقتی والدین با آرامش و همدلی با کودک صحبت میکنند، در واقع به او کمک میکنند احساساتش را شناسایی، درک و تنظیم کند. بسیاری از کودکان نمیدانند اضطراب چیست یا چرا مضطرب میشوند؛ گفتوگو باعث میشود احساس ناشناخته و ترسناکِ اضطراب، برایشان قابل توضیح و قابل کنترل شود.
در این فرآیند، والدین باید بدون قضاوت و عجله در نصیحت کردن، فقط شنونده باشند. جملاتی مثل «میفهمم این موقعیت برات ترسناک بوده» یا «طبیعیه که نگران باشی» باعث میشود کودک احساس امنیت کند و بداند که احساسش پذیرفته شده است. وقتی کودک حس کند والدینش او را درک میکنند، سطح برانگیختگی مغزش (بهویژه در نواحی آمیگدال) کاهش یافته و آرامتر میشود.
همچنین گفتوگوی منظم، فرصتی برای آموزش مهارتهای هیجانی و حل مسئله است. والدین میتوانند با طرح پرسشهای ساده مثل «به نظرت دفعه بعد چی میتونه کمکت کنه؟» به کودک یاد بدهند که اضطراب پایان دنیا نیست و میتوان با آن کنار آمد. به این ترتیب، گفتوگو نهتنها رابطه عاطفی والد و کودک را عمیقتر میکند، بلکه نقش یک درمان خانگی مؤثر برای اضطراب را هم ایفا میکند.
نقش والدین در درمان اضطراب کودکان چیست؟
والدین نقشی اساسی و تعیینکننده در درمان اضطراب کودکان دارند، زیرا اولین منبع امنیت روانی و الگویی برای تنظیم هیجانهای کودک هستند. هنگامی که والدین رفتار آرام، منطقی و حمایتگر نشان میدهند، به مغز کودک پیام میدهند که محیط امن است و جای نگرانی وجود ندارد. برعکس، اضطراب یا کنترلگری بیش از حد والدین میتواند نشانههای اضطراب را در کودک تشدید کند.
یکی از مهمترین وظایف والدین، ایجاد محیطی پیشبینیپذیر و آرام در خانه است. نظم در خواب، تغذیه، تکالیف و زمان بازی به کودک کمک میکند تا حس کنترل بر زندگیاش داشته باشد. در کنار آن، تشویق به گفتوگو درباره احساسات، گوش دادن فعال و پرهیز از سرزنش یا کوچک شمردن نگرانیهای کودک، احساس امنیت هیجانی را تقویت میکند.
همچنین والدین میتوانند با همکاری روانشناس یا درمانگر، در اجرای تمرینهای رفتاری و شناختی در خانه مشارکت داشته باشند؛ مثل تمرین تنفس، مواجهه تدریجی با موقعیتهای اضطرابآور و استفاده از جدول تشویق برای تقویت رفتارهای آرامساز. در مجموع، نقش والدین در درمان اضطراب کودک فقط حمایت عاطفی نیست، بلکه آنها شریک فعال در فرآیند درمان و بازسازی احساس امنیت در ذهن کودک محسوب میشوند.
درمان اضطراب کودکان
درمان اضطراب کودکان نیازمند رویکردی چندبعدی است که ترکیبی از درمانهای روانشناختی، تکنیکهای خانگی، آموزش مهارتهای هیجانی و در برخی موارد، مداخلات نوروساینس بالینی را شامل میشود. هدف از درمان، فقط کاهش نشانههای اضطراب نیست، بلکه آموزش به کودک برای مدیریت احساسات، افزایش اعتمادبهنفس و بازگرداندن حس کنترل بر زندگی است.
در مرحله نخست، ارزیابی تخصصی توسط روانشناس کودک اهمیت زیادی دارد تا نوع اضطراب (مانند اضطراب جدایی، اضطراب اجتماعی یا اضطراب تعمیمیافته) و شدت آن مشخص شود. پس از آن، درمانهای علمی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) به کودک کمک میکند تا افکار نگرانکننده را شناسایی و جایگزین افکار منطقیتر کند. این روش یکی از مؤثرترین درمانهای غیردارویی اضطراب در کودکان است و معمولا نتایج آن در چند هفته اول آشکار میشود.
در کنار درمانهای روانشناختی، روشهای مبتنی بر نوروساینس مانند نوروفیدبک و بیوفیدبک نیز در کلینیکهای تخصصی مورد استفاده قرار میگیرند. نوروفیدبک با آموزش مغز برای تنظیم فعالیت امواج عصبی، باعث کاهش برانگیختگی بیشازحد سیستم عصبی و بازگرداندن آرامش میشود. این روش ایمن، بدون عارضه و کاملاً شخصیسازیشده است.
در خانه نیز والدین نقش مهمی دارند. ایجاد محیطی آرام، گفتوگوی صادقانه درباره نگرانیها، تشویق به بازیهای آرامساز، تمرین تنفس عمیق و محدود کردن محتوای اضطرابآور در فضای مجازی میتواند به بهبود روند درمان کمک کند. ترکیب حمایت خانوادگی با درمانهای تخصصی، مسیر مؤثری برای غلبه بر اضطراب کودکان فراهم میسازد و به آنها یاد میدهد چگونه با احساسات خود به شکلی سالم و سازنده کنار بیایند.
چه زمانی باید برای اضطراب کودک به روانشناس مراجعه کنیم؟
مراجعه به روانشناس زمانی ضروری است که اضطراب کودک از حد طبیعی فراتر رفته و زندگی روزمرهاش را مختل کند. هر کودکی ممکن است در موقعیتهای خاص مثل امتحان، جدایی از والدین یا موقعیتهای اجتماعی جدید مضطرب شود، اما وقتی این احساس بهصورت مداوم و شدید ادامه پیدا کند، نشانهای از نیاز به مداخله تخصصی است.
اگر کودک از رفتن به مدرسه خودداری میکند، شبها بهسختی میخوابد، دلدرد یا تپش قلب مکرر دارد، زیاد گریه میکند یا دائماً نگران اتفاقات احتمالی است، باید حتما با روانشناس کودک مشورت شود. این نشانهها بیانگر آن است که اضطراب به سطحی رسیده که خودِ کودک دیگر قادر به کنترل آن نیست.
روانشناس با ارزیابی دقیق، نوع اضطراب و علت زمینهای آن را شناسایی میکند و متناسب با سن کودک، از روشهایی مانند درمان شناختیرفتاری (CBT)، بازیدرمانی یا در موارد خاص، نوروفیدبک برای بازآموزی مغز استفاده میکند. مداخله زودهنگام نهتنها باعث کاهش اضطراب میشود، بلکه از بروز مشکلات ثانویه مانند افت تحصیلی، وسواس یا اختلال خواب نیز پیشگیری میکند.
آیا اضطراب در کودکان قابل درمان کامل است؟
اضطراب در کودکان در بیشتر موارد کاملا قابل درمان است، بهویژه اگر زود تشخیص داده شود و درمان علمی و منظم آغاز گردد. مغز کودکان به دلیل انعطافپذیری بالا (Neuroplasticity) توانایی بالایی در یادگیری الگوهای جدید و جایگزینی واکنشهای اضطرابی با پاسخهای آرام و منطقی دارد.
درمانهای رفتاری و شناختی مانند CBT، همراه با روشهای نوین مانند نوروفیدبک، بیوفیدبک و تمرینهای تنظیم هیجان در خانه، میتوانند ساختار فکری و واکنشهای عصبی مغز کودک را بازآموزی کنند. در نتیجه، کودک نهتنها از علائم اضطراب رها میشود، بلکه مهارتهایی برای مدیریت استرس در آینده نیز یاد میگیرد.
البته موفقیت درمان به همکاری والدین، تداوم جلسات و حمایت عاطفی در خانه بستگی دارد. اگر درمان بهموقع و با راهنمایی متخصص انجام شود، اضطراب میتواند بهطور پایدار کنترل و حتی بهطور کامل برطرف شود، بدون آنکه در آینده به شکلهای دیگر بازگردد.
تغذیه، خواب و سبک زندگی سالم برای کاهش اضطراب در کودکان
تغذیه، خواب و سبک زندگی سالم نقش بسیار مهمی در کاهش اضطراب کودکان دارند، زیرا مستقیما بر عملکرد مغز، هورمونها و سیستم عصبی تأثیر میگذارند. کودکانی که خواب کافی دارند، تغذیه متعادلی مصرف میکنند و در محیطی منظم و آرام زندگی میکنند، واکنشهای هیجانی پایدارتر و توانایی بیشتری در مدیریت استرس دارند.
از نظر تغذیه، کاهش مصرف قندهای ساده، نوشیدنیهای کافئیندار و غذاهای فرآوریشده میتواند تأثیر زیادی بر کاهش تحریکپذیری و بیقراری داشته باشد. در مقابل، غذاهای غنی از امگا-۳، منیزیم، ویتامینهای گروه B و پروتئینهای سالم به تنظیم انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین کمک کرده و احساس آرامش را افزایش میدهند. مصرف ماهی، تخممرغ، سبزیجات سبز، مغزها و لبنیات طبیعی برای کودکان مضطرب بسیار مفید است.
خواب منظم نیز یکی از مؤثرترین عوامل در کاهش اضطراب است. کودکان باید حداقل ۹ تا ۱۱ ساعت خواب شبانه باکیفیت داشته باشند. نبود خواب کافی باعث افزایش هورمونهای استرس (کورتیزول) و تحریکپذیری مغزی میشود. در کنار آن، فعالیت بدنی منظم مانند دوچرخهسواری، پیادهروی یا بازی در فضای باز، انرژی منفی و تنشهای بدنی را تخلیه کرده و به تنظیم خلق و هیجان کمک میکند.
در مجموع، سبک زندگی سالم شامل تغذیه متعادل، خواب کافی، تحرک بدنی و کاهش محرکهای دیجیتال میتواند به اندازه درمانهای روانشناختی در کاهش اضطراب کودکان مؤثر باشد و پایهای قوی برای رشد ذهنی و عاطفی سالم فراهم کند.
بهترین کلینیک درمان اضطراب کودکان
کلینیک آتیه درخشان ذهن بهعنوان یکی از پیشروترین مراکز روانشناسی و نوروساینس در ایران، سالهاست که در زمینه تشخیص و درمان اضطراب کودکان بهصورت تخصصی فعالیت میکند. این مرکز با بهرهگیری از تیمی متشکل از روانشناسان کودک، نوروتراپیستها و متخصصان مغز و اعصاب، درمان اضطراب را نهتنها بر اساس گفتوگو و رفتاردرمانی، بلکه با ترکیب روشهای علمی مبتنی بر مغز مانند نوروفیدبک، بیوفیدبک و QEEG (نقشه مغزی) انجام میدهد.
آنچه در بهترین کلینیک درمان اضطراب، استفاده از پایگاه داده بینالمللی HBImed سوئیس در تحلیل نقشه مغزی کودکان است. این استاندارد جهانی به متخصصان اجازه میدهد تا با دقت بسیار بالا الگوهای مغزی مرتبط با اضطراب را شناسایی کرده و متناسب با آن، برنامه درمانی شخصیسازیشده طراحی کنند.
در این مرکز، تمرکز فقط بر کاهش موقت علائم نیست؛ بلکه هدف، آموزش مغز کودک برای بازگشت به تعادل طبیعی، افزایش تابآوری و تقویت توانایی مدیریت هیجانات است. محیط کودکمحور، جلسات تعاملی و همکاری نزدیک با والدین، باعث شده آتیه درخشان ذهن بهعنوان بهترین کلینیک درمان اضطراب کودکان در تهران شناخته شود؛ جایی که علم و همدلی در کنار هم، به آرامش ذهن کوچکترینها کمک میکنند.
جمع بندی
درمان اضطراب در کودکان نیازمند رویکردی چندجانبه و علمی است. اضطراب در سنین پایین اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند بر رشد هیجانی، اجتماعی و تحصیلی کودک تأثیر بگذارد. رواندرمانیهای تخصصی مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT)، بازیدرمانی و روشهای نوروساینس بالینی نظیر نوروفیدبک و بیوفیدبک، از مؤثرترین روشهای درمانی هستند. در این میان، نقش والدین بسیار کلیدی است؛ حمایت هیجانی، پرهیز از سرزنش، و همکاری با روانشناس میتواند روند درمان را تسریع کند. همچنین سبک زندگی سالم شامل تغذیه مناسب، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم نقش مهمی در کاهش اضطراب دارد. در نهایت، کلینیک آتیه درخشان ذهن با بهرهگیری از جدیدترین روشهای روانشناسی و نوروساینس، یکی از بهترین مراکز تخصصی برای درمان اضطراب کودکان محسوب میشود و میتواند به کودکان کمک کند تا آرامش، تمرکز و اعتمادبهنفس خود را بازیابند.
سوالات متداول
آیا اضطراب کودکان ممکن است به اختلال اضطرابی در بزرگسالی تبدیل شود؟
بله، اگر اضطراب در کودکی درمان نشود، میتواند در آینده به اختلالات اضطرابی مزمن مانند اضطراب فراگیر، وسواس یا حملات پانیک منجر شود. تجربههای اضطرابی مداوم روی الگوهای فکری و شبکههای عصبی مغز تأثیر میگذارد و واکنشهای استرسی را تقویت میکند. مداخله زودهنگام توسط روانشناس کودک میتواند از مزمن شدن اضطراب در بزرگسالی جلوگیری کند.
آیا مصرف دارو برای درمان اضطراب کودکان ضروری است؟
در بیشتر موارد، درمان اضطراب کودکان بدون دارو و با رواندرمانی، بازیدرمانی یا آموزش مهارتهای مقابلهای مؤثر است. دارو معمولا زمانی تجویز میشود که اضطراب شدید باشد و در عملکرد تحصیلی یا روابط اجتماعی کودک اختلال ایجاد کند. تصمیم برای مصرف دارو باید حتما زیر نظر روانپزشک کودک و همراه با درمانهای غیردارویی انجام شود تا ایمن و مؤثر باشد.
کودک مضطرب را در موقعیتهای اجتماعی چگونه حمایت کنیم؟
برای حمایت از کودک مضطرب در موقعیتهای اجتماعی، ابتدا او را مجبور به تعامل نکنید و اجازه دهید با سرعت خودش پیش برود. قبل از حضور در جمع، با او درباره موقعیت صحبت کنید و سناریوهای احتمالی را تمرین کنید تا احساس آمادگی کند. در جمع، حضور آرام و حمایتگرانه والدین بسیار مهم است؛ تحسینهای کوچک برای هر تلاش اجتماعی اعتمادبهنفس او را بالا میبرد. در نهایت، با تکرار تدریجی موقعیتهای اجتماعی و پرهیز از سرزنش یا مقایسه با دیگران، کودک به مرور احساس امنیت و راحتی بیشتری پیدا میکند.
آیا اضطراب کودکان ژنتیکی است یا اکتسابی؟
اضطراب کودکان نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است؛ برخی کودکان ذاتا حساستر و واکنشپذیرتر هستند. همزمان، تجربههای استرسزا، الگوبرداری از والدین مضطرب و فشارهای محیطی میتوانند اضطراب را تشدید کنند. با حمایت، آموزش مهارتهای مقابلهای و ایجاد محیط امن، میتوان شدت اضطراب را کاهش داد و از مزمن شدن آن جلوگیری کرد.
